{"id":995,"date":"2010-03-30T12:24:12","date_gmt":"2010-03-30T09:24:12","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=995"},"modified":"2024-03-08T09:37:38","modified_gmt":"2024-03-08T06:37:38","slug":"mogolistan-uzerinde-buyuk-oyun-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=995","title":{"rendered":"Mo\u011folistan \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck oyun! (30.03.2010) T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\"><strong>Mesafe olarak uzak ama manen bize yak\u0131n olan Mo\u011folistan, karde\u015f bir \u00fclkedir. Rusya ve \u00c7in&#8217;in bask\u0131s\u0131ndan kurtulmak isteyen Mo\u011follar\u0131n arad\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kom\u015fu&#8221;nun T\u00fcrkiye olmas\u0131 i\u00e7in a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7ok engel var.<\/strong>&nbsp;T\u00fcrk ad\u0131n\u0131n ilk kez ge\u00e7ti\u011fi yaz\u0131l\u0131 metinler olan Orhun Abideleri Mo\u011folistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunuyor. Karakurum yak\u0131nlar\u0131ndaki Bilge Kaan ve ba\u015fkent Ulan Bator yak\u0131nlar\u0131ndaki Tonyukuk kitabeleri ilk d\u00f6nem T\u00fcrk tarihinin anla\u015f\u0131lmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan e\u015fsiz birer kaynak olu\u015fturuyorlar. 1300 y\u0131ll\u0131k bu abidelerin varl\u0131\u011f\u0131 bile tek ba\u015f\u0131na T\u00fcrkiye&#8217;nin Mo\u011folistan&#8217;a ilgi duymas\u0131n\u0131 gerektiren \u00f6nemli bir unsurken, T\u00fcrkiye ve Mo\u011folistan aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin dostane olmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ba\u015fka fakt\u00f6rler de var. T\u00fcrk\u00e7e ve Mo\u011folca ayn\u0131 dil ailesine mensup olduklar\u0131ndan ikisinin de c\u00fcmle yap\u0131s\u0131 ayn\u0131d\u0131r. Baz\u0131 kaynaklara g\u00f6re, T\u00fcrk\u00e7e ve Mo\u011folca 4000 ortak kelime bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. T\u00fcrk ve Mo\u011fol tarihlerinin yakla\u015f\u0131k 800 y\u0131ll\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fc iki milletin ya birbirleriyle m\u00fccadele ettikleri ya da etkile\u015fim i\u00e7inde olduklar\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli zaman dilimleri ihtiva etmektedir. T\u00fcrk ve Mo\u011fol halklar\u0131n\u0131n halen s\u00fcrd\u00fcrmekte oldu\u011fu pek \u00e7ok ortak gelenek ve adet y\u00fczy\u0131llarca s\u00fcren bu temas\u0131n bug\u00fcne yans\u0131mas\u0131 olarak yorumlanabilir. Uzun y\u0131llar Sovyet etkisi alt\u0131nda kom\u00fcnist parti taraf\u0131ndan idare edilen Mo\u011folistan&#8217;\u0131n 1990&#8217;da demokrasiye ge\u00e7mesiyle T\u00fcrkiye&#8217;nin Ulan Bator B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fi&#8217;nin 1996&#8217;da a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u00fcteakip, siyasi, ekonomik, ticari ve g\u00fcvenlik alan\u0131ndaki temaslar h\u0131z kazanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ki \u00fclke aras\u0131ndaki mesafenin uzak olu\u015fu, ula\u015f\u0131m imk\u00e2nlar\u0131n\u0131n yetersizli\u011fi, Mo\u011folistan ekonomisinin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131 ve hepsinden \u00f6nemlisi Rusya Federasyonu ve \u00c7in&#8217;in, bu \u00fclkenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u00fclkeyle yo\u011fun ili\u015fkiler i\u00e7ine girmesine s\u0131cak bakmamalar\u0131 sebebiyle, T\u00fcrkiye-Mo\u011folistan ili\u015fkileri s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u00e7er\u00e7eveye hapsolmu\u015ftur.&nbsp;<strong>HAVA YOLU BA\u011eLANTISI \u015eART<\/strong>&nbsp;T\u00fcrkiye&#8217;nin Mo\u011folistan&#8217;a ihracat\u0131 ge\u00e7en y\u0131l i\u00e7in 14 milyon ABD dolar\u0131 seviyesindedir. T\u00fcrkiye&#8217;nin Mo\u011folistan&#8217;dan ithalat\u0131n\u0131n tutar\u0131 ise 1 milyon dolar civar\u0131ndad\u0131r. T\u00fcm Orta Asya cumhuriyetlerine do\u011frudan u\u00e7u\u015f ba\u015flatan ilk \u015firket olan T\u00fcrk Hava Yollar\u0131&#8217;n\u0131n Ulan Bator&#8217;a seferinin olmamas\u0131, ticari ili\u015fkilerin arzu edilen seviyeye \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 geciktirmektedir. Bug\u00fcn Mo\u011folistan&#8217;\u0131n d\u00fcnyayla ba\u011flant\u0131s\u0131, Pekin, Moskova, Tokyo, Seul ve Berlin \u00fczerinden sa\u011flanmaktad\u0131r. THY&#8217;nin Ulan Bator&#8217;a sefer koymas\u0131 halinde, Berlin&#8217;in \u00f6nemini kaybedece\u011fi ve Mo\u011folistan&#8217;\u0131n t\u00fcm Avrupa-Afrika-Amerika ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye \u00fczerinden yap\u0131laca\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2rd\u0131r. T\u00fcrkiye-Mo\u011folistan ili\u015fkilerinin \u00f6nemli bir alan\u0131 da T\u00fcrkiye&#8217;nin Mo\u011folistan&#8217;a yapt\u0131\u011f\u0131 yard\u0131mlard\u0131r. T\u00fcrk \u0130\u015fbirli\u011fi ve Kalk\u0131nma Ajans\u0131 (T\u0130KA) \u00fczerinden Mo\u011folistan&#8217;a iletilen yard\u0131mlar\u0131n toplam tutar\u0131 21 milyon dolar\u0131n \u00fczerindedir. Orhun Kitabelerinin bulundu\u011fu b\u00f6lgeye daha kolay ula\u015f\u0131labilmesini temin etmek maksad\u0131yla ihtiya\u00e7 duyulan 46 kilometrelik Bilge Kaan Karayolu tamamen T\u0130KA taraf\u0131ndan in\u015fa edilerek 2008&#8217;de hizmete a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Benzer bir kara yolunun Ulan Bator yak\u0131nlar\u0131ndaki Tonyukuk kitabeleri i\u00e7in de a\u00e7\u0131lmas\u0131, bilhassa b\u00f6lgeyi ana kara yoluna ba\u011flayan 11 kilometrelik iptidai yolun yap\u0131lmas\u0131 T\u00fcrk tarihi i\u00e7in e\u015fsiz de\u011feri bulunan bu b\u00f6lgeye ula\u015f\u0131m\u0131 kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131r.&nbsp;<strong>E\u011e\u0130T\u0130MDE \u0130\u015e B\u0130RL\u0130\u011e\u0130<\/strong>&nbsp;Bir\u00e7o\u011fu T\u00fcrkiye&#8217;nin verdi\u011fi burslarla \u00fcniversitelerimizde okuyan Mo\u011fol \u00f6\u011frencilerin say\u0131s\u0131 2009 itibariyle 1000 kadard\u0131r. Mo\u011folistan Milli \u00dcniversitesi&#8217;nde 2005&#8217;te faaliyete ge\u00e7en T\u00fcrkoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fc her y\u0131l 50 kadar mezun vermektedir. Bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn ihtiya\u00e7lar\u0131 T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. Mo\u011folistan&#8217;da ayr\u0131ca alt\u0131 T\u00fcrk Okulu bulunmakta, bu okullara kay\u0131tl\u0131 1100 \u00f6\u011frenci \u00fclkede sunulan en kaliteli e\u011fitimi almaktad\u0131r. Mo\u011folistan&#8217;da varl\u0131kl\u0131 ailelerin ve \u00fcst d\u00fczey devlet g\u00f6revlilerinin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 T\u00fcrk okullar\u0131na g\u00f6ndermek i\u00e7in neredeyse yar\u0131\u015fmalar\u0131 verilen e\u011fitimin kalitesinin g\u00f6stergesidir. \u0130kili anla\u015fmalar \u00e7er\u00e7evesinde Mo\u011folistan&#8217;dan g\u00f6nderilen asker\u00ee \u00f6\u011frencilerin T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri&#8217;ne ba\u011fl\u0131 okullarda e\u011fitim almalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n 2000 y\u0131l\u0131nda Mo\u011folistan Savunma \u00dcniversitesi&#8217;nde a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 dil laboratuvar\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011fretilmektedir. Yeterli \u00f6\u011fretmen bulunmay\u0131\u015f\u0131 gerek\u00e7esiyle s\u00f6z konusu laboratuvar\u0131n y\u0131lda sadece bir s\u00f6mestir T\u00fcrk\u00e7e e\u011fitimi i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131, geriye kalan zamanlarda ise \u0130ngilizce \u00f6\u011fretilmesine tahsis edilmesi dikkat \u00e7ekicidir. Tamamen T\u00fcrkiye&#8217;nin imk\u00e2nlar\u0131yla donat\u0131lm\u0131\u015f, T\u00fcrk bayra\u011f\u0131, Atat\u00fcrk foto\u011fraf\u0131, T\u00fcrkiye haritas\u0131 ve T\u00fcrkiye manzaralar\u0131yla s\u00fcsl\u00fc bu s\u0131n\u0131f\u0131n, asli fonksiyonuna kavu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in gereken ad\u0131mlar\u0131n s\u00fcratle at\u0131lmas\u0131nda fayda vard\u0131r. 20 y\u0131la yak\u0131n s\u00fcredir imzalanan \u00e7ok say\u0131da anla\u015fmayla hukuki altyap\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tamamlanan T\u00fcrkiye ile Mo\u011folistan aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin dar bir \u00e7er\u00e7evenin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kamamas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli sebebi Rusya ve \u00c7in&#8217;in Mo\u011folistan \u00fczerindeki bask\u0131s\u0131d\u0131r.&nbsp;<strong>MADEN ZENG\u0130N\u0130<\/strong>&nbsp;Denize \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 olmayan Mo\u011folistan&#8217;\u0131n t\u00fcm d\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar\u0131, iki kom\u015fusu Rusya ve \u00c7in taraf\u0131ndan kontrol edilmektedir. K\u00fc\u00e7\u00fck n\u00fcfusuna ra\u011fmen 1.5 milyon kilometrekarelik topra\u011fa ve \u00e7ok zengin bak\u0131r, demir cevheri, uranyum ve k\u00f6m\u00fcr yataklar\u0131na sahip olan Mo\u011folistan ekonomisi ve siyaseti bu iki devletin do\u011frudan etkisi alt\u0131ndad\u0131r. 1.4 milyon tonluk uranyum rezervini ele ge\u00e7irmek isteyen Rusya, bu madenle ilgilenen ABD, Japonya, Fransa ve Hindistan \u015firketlerinin Mo\u011folistan pazar\u0131na girmesine s\u0131cak bakmamaktad\u0131r. Bu kadar zengin uranyum rezervine sahip Mo\u011folistan&#8217;da n\u00fckleer santral bulunmamakta; yap\u0131lmas\u0131 da planlanmamaktad\u0131r. \u00dclkenin t\u00fcm elektrik ihtiyac\u0131 petrolle \u00e7al\u0131\u015fan santrallerden elde edilmekte, ihtiya\u00e7 duyulan petrol\u00fcn %90&#8217;\u0131 da Rusya&#8217;n\u0131n Rosneft \u015firketinden sat\u0131n al\u0131nmaktad\u0131r. Rusya, Mo\u011folistan&#8217;daki 70 y\u0131ll\u0131k kom\u00fcnist d\u00f6nemde kurdu\u011fu denetim mekanizmalar\u0131n\u0131n miras\u0131n\u0131 da kullanarak bu \u00fclkeyi kendi &#8220;arka bah\u00e7esi&#8221; olarak g\u00f6rmekte ve &#8220;bah\u00e7e&#8221;ye yabanc\u0131lar\u0131n girmesine izin vermemektedir. Mo\u011folistan&#8217;\u0131 tarih\u00ee a\u00e7\u0131dan \u00fclkesinin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6ren \u00c7in ise hem \u00fclkedeki zengin maden potansiyeliyle ilgilenmekte, hem de n\u00fcfus fazlas\u0131n\u0131, temkinli ama gayet sistematik ad\u0131mlarla, bu \u00fclkeye sevk etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u00c7in de, Rusya gibi, Mo\u011folistan&#8217;\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u00fclkeyle yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7inde bulunmas\u0131na engeller \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.&nbsp;<strong>M\u0130SYONERLER \u0130\u015eBA\u015eINDA<\/strong>&nbsp;\u00c7in ve Rusya&#8217;n\u0131n bu tutumlar\u0131ndan T\u00fcrkiye de etkilenmektedir. Mesela, T\u00fcrkiye&#8217;nin teklifiyle, 2008&#8217;de Mo\u011folistan&#8217;da yap\u0131lmas\u0131 planlanan T\u00fcrk-Mo\u011fol \u00f6zel kuvvetler tatbikat\u0131, Rusya&#8217;n\u0131n hava sahas\u0131n\u0131n, T\u00fcrk asker\u00ee personelini ta\u015f\u0131yan u\u00e7aklar\u0131n ge\u00e7i\u015fine kapatmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla icra edilememi\u015ftir. Keza, T\u00fcrkiye&#8217;nin, Mo\u011folistan silahl\u0131 kuvvetleri b\u00fcnyesindeki Bar\u0131\u015f\u0131 Koruma Taburu&#8217;nun te\u00e7hizi i\u00e7in hibe etti\u011fi yakla\u015f\u0131k 1 milyon dolar de\u011ferindeki asker\u00ee malzeme de, Rusya ve \u00c7in&#8217;in engellemeleri sebebiyle karadan veya havadan g\u00f6nderilememi\u015ftir. B\u00f6yle bir teknik engelleme s\u00f6z konusuyken, ister istemez, T\u00fcrkiye-Mo\u011folistan asker\u00ee-g\u00fcvenlik ili\u015fkileri geli\u015fememektedir. Mo\u011folistan \u00fczerindeki b\u00fcy\u00fck oyuna d\u00e2hil olanlardan biri de Hristiyan misyonerlerdir. Ba\u015fta Mormonlar, Yehova \u015eahitleri ve Evanjelistler olmak \u00fczere \u00e7ok say\u0131da Protestan kilisesine mensup misyoner 1991&#8217;den beri \u00fclkede faaliyet g\u00f6stermektedir. 19 y\u0131l i\u00e7inde \u00fclkedeki Protestan kilisesi say\u0131s\u0131 250&#8217;nin \u00fczerine \u00e7\u0131km\u0131\u015f, Protestanl\u0131\u011fa ge\u00e7enlerin say\u0131s\u0131 ise 40 bini bulmu\u015ftur. ABD ve Avrupa \u00fclkeleri Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7en Mo\u011follar \u00fczerinden \u00fclkedeki etkinliklerini art\u0131rma \u00e7abas\u0131ndad\u0131rlar. Mo\u011folistan mesafe olarak uzak ama manen bize yak\u0131n, karde\u015f bir \u00fclkedir. Rusya ve \u00c7in&#8217;in bask\u0131s\u0131ndan kurtulmak isteyen Mo\u011follar\u0131n arad\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kom\u015fu&#8221;nun T\u00fcrkiye olmas\u0131 i\u00e7in a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7ok engel var.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mesafe olarak uzak ama manen bize yak\u0131n olan Mo\u011folistan, karde\u015f bir \u00fclkedir. Rusya ve \u00c7in&#8217;in bask\u0131s\u0131ndan kurtulmak isteyen Mo\u011follar\u0131n arad\u0131\u011f\u0131 &#8220;\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kom\u015fu&#8221;nun T\u00fcrkiye olmas\u0131 i\u00e7in a\u015f\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7ok engel var.&nbsp;T\u00fcrk ad\u0131n\u0131n ilk kez ge\u00e7ti\u011fi yaz\u0131l\u0131 metinler olan Orhun Abideleri Mo\u011folistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunuyor. Karakurum yak\u0131nlar\u0131ndaki Bilge Kaan ve ba\u015fkent Ulan Bator yak\u0131nlar\u0131ndaki Tonyukuk kitabeleri ilk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13796,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-995","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/995","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=995"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/995\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13796"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=995"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=995"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=995"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}