{"id":968,"date":"2010-01-26T12:08:23","date_gmt":"2010-01-26T10:08:23","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=968"},"modified":"2024-03-08T09:45:56","modified_gmt":"2024-03-08T06:45:56","slug":"turkiye-suudi-arabistan-iliskileri-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=968","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye-Suudi Arabistan ili\u015fkileri (26.01.2010) T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"

Kral Faysal \u00f6d\u00fcl\u00fcne lay\u0131k g\u00f6r\u00fclen Ba\u015fbakan Erdo\u011fan, son Riyad gezisinde Suudi Arabistan Kral\u0131 Abdullah bin Abd\u00fclaziz’le… <\/strong>T\u00fcrkiye’nin s\u0131n\u0131r kom\u015fular\u0131na ve Orta Do\u011fu \u00fclkelerine ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 “a\u00e7\u0131l\u0131m” \u00e7er\u00e7evesinde b\u00f6lgenin en zengin \u00fclkesi Suudi Arabistan’la olan ili\u015fkilerde de g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir geli\u015fme s\u00f6z konusu. \u00d6zellikle Suudi Arabistan Kral\u0131 Abdullah’\u0131n A\u011fustos 2006’da T\u00fcrkiye’ye ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi resm\u00ee ziyaretten sonra ili\u015fkilerin ivme kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Peki, T\u00fcrkiye ve Suudi Arabistan’\u0131n Orta Do\u011fu politikalar\u0131 ne \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor ya da birbirinden ayr\u0131\u015f\u0131yor? \u0130li\u015fkilerin ge\u00e7mi\u015fine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda iki \u00fclkenin uzun y\u0131llar boyunca birbirlerine kar\u015f\u0131 temkinli bir yakla\u015f\u0131m i\u00e7inde olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. T\u00fcrkiye ile o zamanki ad\u0131 Hicaz ve Necd Krall\u0131\u011f\u0131 olan Suudi Arabistan aras\u0131nda 3 A\u011fustos 1929’da imzalanan Dostluk ve Bar\u0131\u015f Anla\u015fmas\u0131 ile diplomatik ili\u015fkiler kurulmas\u0131na ra\u011fmen, 1970’lere kadar herhangi bir \u00fcst d\u00fczey temasa rastlam\u0131yoruz. Kral Faysal’\u0131n \u0130slam Konferans\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc’n\u00fc kurma haz\u0131rl\u0131klar\u0131 kapsam\u0131nda 1966’da T\u00fcrkiye’ye yapt\u0131\u011f\u0131 k\u0131sa s\u00fcreli ziyaret d\u0131\u015f\u0131nda, devlet ba\u015fkanlar\u0131 d\u00fczeyinde herhangi bir ili\u015fki de uzun y\u0131llar boyunca kurulmam\u0131\u015ft\u0131. TEMK\u0130N VE TEREDD\u00dcT <\/strong>1980’lerde T\u00fcrkiye’nin petrol ihtiyac\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131 teminat alt\u0131na almak maksad\u0131yla ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 giri\u015fimlerle, Cumhurba\u015fkan\u0131 Kenan Evren ve Ba\u015fbakan Turgut \u00d6zal, Suudi Arabistan’\u0131 ziyaret etmi\u015fler, bu ziyaretler sonras\u0131nda \u00f6zellikle T\u00fcrkiye’nin bu \u00fclkeye sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcteahhitlik yat\u0131r\u0131mlar\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Yine de ikili ili\u015fkilerin geneline h\u00e2kim olan temkin ve teredd\u00fct havas\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Esas itibariyle bu atmosferin sebebi T\u00fcrkiye’nin Bat\u0131’ya y\u00f6nelmi\u015f demokrasi, Suudi Arabistan’\u0131n ise dine dayal\u0131 bir monar\u015fi idaresinde olmas\u0131yd\u0131. T\u00fcrk kamuoyunda Suudi Arabistan’la ili\u015fkilerin geli\u015ftirilmesine so\u011fuk bakan bir anlay\u0131\u015f egemendi. Nitekim bu anlay\u0131\u015f, 1990-2003 d\u00f6neminde ikili ili\u015fkilerin s\u0131k s\u0131k ciddi krizlerle sars\u0131lmas\u0131na da zemin haz\u0131rlad\u0131. \u00c7ok say\u0131da T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131n\u0131n Suudi Arabistan’da i\u015fledikleri su\u00e7lar sebebiyle kafalar\u0131 kesilerek idam edilmelerinin g\u00fcndeme gelmesi ve Mekke’deki son Osmanl\u0131 eserlerinden Ecyad Kalesi’nin 2002’de -yerine devre m\u00fclk otel yap\u0131lmak \u00fczere (Zemzem Kuleleri)- y\u0131k\u0131lmas\u0131 T\u00fcrkiye Suudi Arabistan siyasi ili\u015fkilerini neredeyse kopma noktas\u0131na getirdi. 2003’te ABD’nin Irak’a sald\u0131rmas\u0131, Saddam H\u00fcseyin rejiminin y\u0131k\u0131lmas\u0131, El Kaide ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn T\u00fcrkiye ve Suudi Arabistan’\u0131 da hedef alan eylemleri ve Orta Do\u011fu’da yeni bir istikrars\u0131zl\u0131k d\u00f6neminin ba\u015flamas\u0131ndan sonra ikili ili\u015fkilerde bug\u00fcn de devam etmekte olan yepyeni bir safhaya ge\u00e7ildi. Kral Abdullah 2006 ve 2007’de iki kez T\u00fcrkiye’yi ziyaret ederken, Cumhurba\u015fkan\u0131 Abdullah G\u00fcl de \u015eubat 2009’da, bir T\u00fcrk cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n 19 y\u0131l aradan sonra bu \u00fclkeye yapt\u0131\u011f\u0131 ilk resm\u00ee ziyareti ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Ba\u015fbakan Tayyip Erdo\u011fan ise 2005-2010 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda -sonuncusu ge\u00e7en hafta i\u00e7inde olmak \u00fczere- yedi kez Suudi Arabistan’a gitti. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak bakanl\u0131klar d\u00fczeyinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen temaslar ise say\u0131lamayacak kadar \u00e7o\u011fald\u0131. GEL\u0130\u015eEN \u0130L\u0130\u015eK\u0130LER <\/strong>Elbette artan temas trafi\u011finin ikili ili\u015fkilerin mimarisine olumlu etkileri oldu. Mesela, T\u00fcrkiye ile Suudi Arabistan’\u0131n liderli\u011finde \u00e7al\u0131\u015fan K\u00f6rfez \u0130\u015fbirli\u011fi Konseyi (K\u0130K) aras\u0131nda Eyl\u00fcl 2008’de imzalanan mutabakat muht\u0131ras\u0131yla Stratejik Diyalog Mekanizmas\u0131 tesis edildi. T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu mekanizma sayesinde ula\u015f\u0131lmas\u0131 planlanan \u00f6ncelikli hedef olan K\u0130K ile bir Serbest Ticaret Anla\u015fmas\u0131 imzalanmas\u0131 i\u00e7in de be\u015finci tur g\u00f6r\u00fc\u015fmeler \u015fu g\u00fcnlerde Riyad’da yap\u0131l\u0131yor. Di\u011fer taraftan, Suudi Arabistan’\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli bir \u00fcyesi oldu\u011fu Arap Birli\u011fi ile T\u00fcrkiye aras\u0131nda Kas\u0131m 2007’de T\u00fcrk-Arap i\u015f birli\u011fi forumu olu\u015fturuldu. Ekonomik ve ticari alanda da bir canlanmaya \u015fahit olunmaktad\u0131r. 2003-2008 d\u00f6neminde ticaret hacmi s\u00fcrekli olarak art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015f, 2008’de 5 milyar dolar seviyesinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Ancak T\u00fcrk m\u00fcteahhitlik firmalar\u0131n\u0131n ba\u015fta Medine olmak \u00fczere Suudi kentlerindeki in\u015faatlar\u0131n\u0131 tamamlamaya ba\u015flamalar\u0131ndan dolay\u0131 2009 i\u00e7inde ticaret hacminde bir daralma ya\u015fanm\u0131\u015f ve rakam 3 milyar dolar seviyesine gerilemi\u015ftir. Bununla birlikte, Riyad ve Cidde’de 2010 ba\u015f\u0131nda a\u00e7\u0131lacak T\u00fcrk Ticaret Merkezleri sayesinde \u00f6zellikle T\u00fcrkiye’nin Suudi Arabistan’a yapmakta oldu\u011fu ihracatta \u00f6nemli bir art\u0131\u015f ger\u00e7ekle\u015febilecektir. Ayr\u0131ca, T\u00fcrkiye’de 173 adet Suudi firmas\u0131 faaliyet g\u00f6stermekte ve 1.3 milyar dolarl\u0131k do\u011frudan yat\u0131r\u0131m yapmaktad\u0131rlar. T\u00fcrk Telekom, Akbank, MNG Bank, Finans Kat\u0131l\u0131m Bankas\u0131, Toyota-SA gibi kurulu\u015flar\u0131n yeni hisse yap\u0131lanmalar\u0131ndaki Suudi sermayesi miktar\u0131 7 milyar dolara ula\u015fmaktad\u0131r. \u0130RAN FAKT\u00d6R\u00dc <\/strong>T\u00fcrkiye gibi Suudi Arabistan da son d\u00f6nemde b\u00f6lgede aktif bir d\u0131\u015f politika takip etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Her iki \u00fclke de Orta Do\u011fu’nun bir huzur ve istikrar alan\u0131 olmas\u0131n\u0131 hedeflediklerini ifade etseler ve bunu beraberce ger\u00e7ekle\u015ftirmek istedikleri i\u00e7in temaslar\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 belirtseler de, b\u00f6lgeye bar\u0131\u015f ve istikrar\u0131n nas\u0131l getirilece\u011fine ili\u015fkin olarak iki \u00fclkenin izledikleri politikalarda belirgin farkl\u0131l\u0131klar oldu\u011fu da g\u00f6zden ka\u00e7mamaktad\u0131r. Bu farkl\u0131l\u0131klardan en \u00f6nemlisi \u0130ran’a bak\u0131\u015fla ilgilidir. T\u00fcrkiye, “kom\u015fularla s\u0131f\u0131r sorun” ilkesi gere\u011fince \u0130ran’la ikili sorunlar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek yolunda \u00e7ok \u00f6nemli mesafeler katetmi\u015fken ve \u0130ran’\u0131n n\u00fckleer faaliyetlerinden kaynaklanan gerilimin de ancak diplomasi yoluyla halledilebilece\u011fini ifade ederken, Suudi Arabistan’\u0131n tavr\u0131 bundan ayr\u0131lmaktad\u0131r. Suudiler, \u0130ran’\u0131n b\u00f6lgede bir “\u015eii ekseni” olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu \u015eii Blok’un ancak bir S\u00fcnni Blok’la dengelenebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmekte ve \u0130ran’a kar\u015f\u0131 sertlik yanl\u0131lar\u0131n\u0131n yan\u0131nda yer almaktad\u0131r. Suudi Arabistan-Yemen s\u0131n\u0131r\u0131nda ge\u00e7ti\u011fimiz ay ba\u015flayan ve 200’den fazla Suudi askerinin \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7an \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n as\u0131l sebebi Riyad’a g\u00f6re El Kaide militanlar\u0131n\u0131n b\u00f6lgede konu\u015flanmas\u0131ndan ziyade \u0130ran’\u0131n bu \u00fclkeyi denetleme \u00e7abalar\u0131d\u0131r. Suudi Arabistan’\u0131n sert g\u00fc\u00e7 unsurlar\u0131na \u00f6nem veren reel politik anlay\u0131\u015f\u0131 ile T\u00fcrkiye’nin yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 unsurlar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karan idealist d\u0131\u015f politikas\u0131 \u0130ran konusunda \u00f6rt\u00fc\u015fmemektedir. YEN\u0130 KR\u0130Z \u0130HT\u0130MAL\u0130 <\/strong>Son olarak, ge\u00e7en y\u0131lki Davos Zirvesi’nden sonra, t\u00fcm Arap \u00e2leminde oldu\u011fu gibi T\u00fcrkiye’nin Suudi kamuoyundaki pop\u00fclaritesinin h\u0131zla y\u00fckseldi\u011fini ifade etmemiz gerekir. “Suudi Nobeli” olarak nitelendirilen Kral Faysal \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fcn bu y\u0131l Ba\u015fbakan Erdo\u011fan’a verilmesi de bununla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Fakat Ecyad Kalesi krizine benzer bir krizin de kap\u0131da oldu\u011funu unutmamal\u0131y\u0131z. Mimar Sinan taraf\u0131ndan planlanan ve 1590’da K\u00e2be’nin etraf\u0131na in\u015fa edilen revaklar\u0131n, K\u00e2be’nin tavaf alan\u0131n\u0131 geni\u015fletme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kapsam\u0131nda y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131na ili\u015fkin s\u00f6ylentiler giderek artmakta ve T\u00fcrk kamuoyunu rahats\u0131z etmektedir. Mekke’deki son Osmanl\u0131 izinin de yok edilmesi, 2003’ten beri s\u00fcrekli geli\u015fmekte olan ikili ili\u015fkilerin birdenbire dibe vurmas\u0131na yol a\u00e7abilir. Suudi taraf\u0131n\u0131n bu konuda \u00e7ok hassas davranmas\u0131 gerekti\u011fi, tavaf alan\u0131n\u0131 Osmanl\u0131 revaklar\u0131n\u0131 y\u0131kmadan geni\u015fletecek bir proje geli\u015ftirmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arz etmektedir.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kral Faysal \u00f6d\u00fcl\u00fcne lay\u0131k g\u00f6r\u00fclen Ba\u015fbakan Erdo\u011fan, son Riyad gezisinde Suudi Arabistan Kral\u0131 Abdullah bin Abd\u00fclaziz’le… T\u00fcrkiye’nin s\u0131n\u0131r kom\u015fular\u0131na ve Orta Do\u011fu \u00fclkelerine ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 “a\u00e7\u0131l\u0131m” \u00e7er\u00e7evesinde b\u00f6lgenin en zengin \u00fclkesi Suudi Arabistan’la olan ili\u015fkilerde de g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir geli\u015fme s\u00f6z konusu. \u00d6zellikle Suudi Arabistan Kral\u0131 Abdullah’\u0131n A\u011fustos 2006’da T\u00fcrkiye’ye ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi resm\u00ee ziyaretten sonra ili\u015fkilerin ivme kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13816,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-968","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/968","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=968"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/968\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13816"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=968"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=968"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=968"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}