{"id":888,"date":"2009-07-28T10:24:11","date_gmt":"2009-07-28T07:24:11","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=888"},"modified":"2024-03-08T10:12:26","modified_gmt":"2024-03-08T07:12:26","slug":"irakin-kuzeyi-ile-butunlesme-mumkun-mu-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=888","title":{"rendered":"Irak&#8217;\u0131n Kuzeyi ile b\u00fct\u00fcnle\u015fme m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? (28.07.2009) T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\"><strong>1991&#8217;de ABD&#8217;nin Irak&#8217;\u0131 fiilen b\u00f6lmesinden sonra Ba\u011fdat&#8217;\u0131n egemenlik alan\u0131ndan yava\u015f yava\u015f \u00e7\u0131kan ve Saddam H\u00fcseyin sonras\u0131 d\u00f6nemde s\u00fcratle &#8220;ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fan&#8221; bu b\u00f6lgenin, ilelebet Irak&#8217;\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in iyi niyet p\u0131nar\u0131nda bo\u011fulmam\u0131z gerekir.<\/strong>&nbsp;<strong>SANDIK BA\u015eINA G\u0130TT\u0130LER<\/strong>&nbsp;Irak Anayasas\u0131&#8217;na g\u00f6re \u00f6zerk b\u00f6lge olarak kabul edilen Irak&#8217;\u0131n kuzeyindeki B\u00f6lgesel y\u00f6netimin ba\u015fkan\u0131 ile parlamento \u00fcyelerinin belirlenece\u011fi se\u00e7imler, cumartesi g\u00fcn\u00fc yap\u0131ld\u0131. Mesut Barzani se\u00e7im dolay\u0131s\u0131yla oyunu kendi karargah\u0131nda kullanm\u0131\u015ft\u0131.&nbsp;Ge\u00e7ti\u011fimiz Cumartesi g\u00fcn\u00fc (25 Temmuz 2009) Irak Anayasas\u0131&#8217;na g\u00f6re \u00f6zerk b\u00f6lge olarak kabul edilen Irak&#8217;\u0131n Kuzeyi&#8217;nde Parlamento se\u00e7imleri yap\u0131ld\u0131. Se\u00e7imlerden hemen \u00f6nce, ABD&#8217;nin ve Irak y\u00f6netiminin kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na ra\u011fmen, B\u00f6lgesel Y\u00f6netim Parlamentosu, Kerk\u00fck ba\u015fta olmak \u00fczere ihtilafl\u0131 bir\u00e7ok b\u00f6lgeyi kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7ine katan ve &#8220;B\u00f6lgesel Y\u00f6netim Ba\u015fkan\u0131&#8221;na ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkiler veren yeni bir anayasa tasla\u011f\u0131n\u0131 kabul etti. S\u00f6z konusu anayasan\u0131n bu y\u0131l sonuna kadar referanduma g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesi bekleniyor. Hemen yan\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131zda meydana gelen bu geli\u015fmeler bizi yak\u0131ndan ilgilendiriyor. Zira 1991&#8217;de ABD&#8217;nin Irak&#8217;\u0131 fiilen b\u00f6lmesinden sonra Ba\u011fdat&#8217;\u0131n egemenlik alan\u0131ndan yava\u015f yava\u015f \u00e7\u0131kan bu b\u00f6lge, Saddam H\u00fcseyin sonras\u0131 d\u00f6nemde s\u00fcratle &#8220;ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015f\u0131yor&#8221;. Kendine ait bir bayra\u011f\u0131, mill\u00ee mar\u015f\u0131, devlet kurumlar\u0131 hatta ordusu olan, kendi &#8220;anayasas\u0131n\u0131&#8221; kendisi yapan, yurt d\u0131\u015f\u0131nda temsilcilikler a\u00e7an bu b\u00f6lgenin, ilelebet Irak&#8217;\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in iyi niyet p\u0131nar\u0131nda bo\u011fulmam\u0131z gerekir. Kabul etsek de, etmesek de, s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131n hemen \u00f6tesinde yeni bir devlet kurulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Irak&#8217;\u0131n kuzeyinin, Irak&#8217;tan ayr\u0131l\u0131p ayr\u0131lmayaca\u011f\u0131 konusunda belirleyici \u00f6ge, ABD&#8217;nin de\u011fil, T\u00fcrkiye&#8217;nin tutumu olacakt\u0131r.&nbsp;<strong>3 YILDA \u00c7OK \u015eEY DE\u011e\u0130\u015eT\u0130<\/strong>&nbsp;E\u011fer \u00fc\u00e7 y\u0131l \u00f6ncesinde olsayd\u0131k, Ankara&#8217;n\u0131n Irak&#8217;\u0131n par\u00e7alanmas\u0131na kesinlikle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131, Irak&#8217;\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn muhafazas\u0131 i\u00e7in gerekirse g\u00fc\u00e7 kullanmaya haz\u0131r oldu\u011funu yazmak kolay olurdu. \u00dc\u00e7 y\u0131lda \u00e7ok \u015fey de\u011fi\u015fti. Ge\u00e7en zaman zarf\u0131nda, Irak&#8217;\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesi s\u00fcrecini durduracak, &#8220;Yeni Sadabad Pakt\u0131&#8221; gibi Irak s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n kom\u015fu \u00fclkelerce garanti alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 \u015feklindeki \u00f6neriler hayata ge\u00e7irilemedi\u011fi gibi, K\u00fcrtlerle Araplar aras\u0131ndaki egemenlik tart\u0131\u015fmalar\u0131 daha da alevlendi, Irak&#8217;\u0131n Kuzeyi&#8217;ndeki petrol\u00fcn aidiyeti meselesi gerilimi t\u0131rmand\u0131rd\u0131 ve ABD silahl\u0131 kuvvetlerinin Irak&#8217;tan \u00e7ekilmeyi ba\u015flatmas\u0131 da Kuzeydekilerin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k \u00e7abalar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rmalar\u0131na yol a\u00e7t\u0131. D\u0131\u015f politika pragmatik olmay\u0131 gerektirir. Bug\u00fcn Ankara Irak politikas\u0131n\u0131 netle\u015ftirmelidir. Bir yandan Irak&#8217;\u0131n bir b\u00fct\u00fcn halinde kalmas\u0131 arzu edilirken, di\u011fer yandan da Irak&#8217;\u0131n Kuzeyi&#8217;yle yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir i\u015f birli\u011fi kurulamaz. Bu iki politika birbiriyle tenakuz halindedir. Ya Irak&#8217;\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn her \u015fart alt\u0131nda muhafazas\u0131 politikas\u0131na geri d\u00f6n\u00fclmeli -ki bunun i\u00e7in art\u0131k \u00e7ok ge\u00e7 olmaktad\u0131r- ve Ba\u015fbakan Maliki&#8217;yle masaya oturulup bunun nas\u0131l sa\u011flanaca\u011f\u0131 somut olarak kararla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r; ya da Irak&#8217;\u0131n Kuzeyi&#8217;nin orta vadede ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n engellenemeyece\u011fi m\u00fclahazas\u0131ndan hareketle yeni olu\u015fmakta olan bu birimin mill\u00ee menfaatlerimize ayk\u0131r\u0131 tutum ve davran\u0131\u015flar i\u00e7ine girmesinin \u00f6n\u00fc al\u0131nmal\u0131d\u0131r. D\u0131\u015f politika proaktif olmay\u0131 gerektirir. Ankara&#8217;n\u0131n hareketsizli\u011fi veya her iki tarafa da e\u015fit mesafede duru\u015fu, ABD&#8217;nin \u00e7ekilmesinden sonra B\u00f6lgesel Y\u00f6netim ile Ba\u011fdat Y\u00f6netimi aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ya\u015fanmas\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131lacakt\u0131r. B\u00f6yle bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ya\u015fanmas\u0131 ise, b\u00f6lgesel geli\u015fmelerin tamamen kontrol\u00fcm\u00fczden \u00e7\u0131kmas\u0131na ve Irak&#8217;\u0131n ayr\u0131\u015fma s\u00fcrecinde T\u00fcrkiye&#8217;nin devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r. Uzun laf\u0131n k\u0131sas\u0131, Irak&#8217;\u0131n Kuzeyi&#8217;nde yeni bir devlet kurulmaktaysa, bu T\u00fcrkiye&#8217;nin denetiminde ve T\u00fcrkiye&#8217;nin menfaatlerine ayk\u0131r\u0131 olmayacak \u015fekilde olmal\u0131d\u0131r. Ankara&#8217;n\u0131n Irak&#8217;\u0131n Kuzeyi&#8217;nin gelece\u011fine dair, &#8220;bekleyelim, g\u00f6relim&#8221; deme l\u00fcks\u00fc yoktur. Ge\u00e7en haftaki yaz\u0131mda da \u0131srarla vurgulad\u0131\u011f\u0131m gibi, &#8220;Irak&#8217;\u0131n Kuzeyi, Misak-\u0131 Milli&#8217;deki Musul Vilayetimiz&#8221;dir. Son Osmanl\u0131 Mebusan Meclisi&#8217;nin kabul etti\u011fi, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi&#8217;nin de tasdik etti\u011fi \u015fekilde, \u00f6z be \u00f6z vatan topra\u011f\u0131d\u0131r. Burada ya\u015fayan Araplar da, Asuriler de, K\u00fcrtler de, T\u00fcrkler de, bizim vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n akrabalar\u0131d\u0131r. D\u00f6nemin D\u00fcnya lideri \u0130ngiltere&#8217;nin, Milli M\u00fccadele&#8217;den yeni \u00e7\u0131km\u0131\u015f, yaral\u0131 T\u00fcrkiye&#8217;ye oynad\u0131\u011f\u0131 bir oyunla 1926&#8217;da kerhen s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda oldu\u011funu kabul etti\u011fimiz bu b\u00f6lgenin T\u00fcrkiye&#8217;nin himayesinde, T\u00fcrkiye ile kader birli\u011fi yapmas\u0131, Misak-\u0131 Milli&#8217;nin k\u0131smen de olsa tamamlanmas\u0131 anlam\u0131na gelecektir. Rahmetli Turgut \u00d6zal, Birinci K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, d\u00f6nemin genelkurmay ba\u015fkan\u0131na, &#8220;Biz de bu heng\u00e2meden istifadeyle Musul&#8217;a girsek ne olur?&#8221; dedi\u011finde, T\u00fcrkiye&#8217;de k\u0131yamet kopmu\u015f, &#8220;yurtta sulh, cihanda sulh&#8221; ilkesini, &#8220;etraf\u0131nda f\u0131rsatlar \u00e7\u0131ksa bile, hi\u00e7bir yere k\u0131m\u0131ldama&#8221; \u015feklinde yanl\u0131\u015f yorumlayan stat\u00fckocu zihniyet bu fikre sonuna kadar kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. H\u00e2lbuki bu ad\u0131m at\u0131lsayd\u0131, b\u00f6l\u00fcc\u00fc \u00f6rg\u00fct\u00fcn beli k\u0131r\u0131lacak ve binlerce insan\u0131m\u0131z\u0131n can\u0131na mal olan \u015fiddetli ter\u00f6r dalgas\u0131n\u0131 belki de ya\u015famayacakt\u0131k. Bug\u00fcn yeni bir f\u0131rsat do\u011fmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye, b\u00f6lgenin en g\u00fc\u00e7l\u00fc ekonomisine ve ordusuna sahip bir \u00fclke olarak, Irak&#8217;\u0131n Kuzeyi ile entegrasyon y\u00f6n\u00fcnde cesur ad\u0131mlar atabilir. Entegrasyondan kas\u0131t, Avrupa Birli\u011fi&#8217;nin kurulu\u015f a\u015famas\u0131ndakine benzer iktisadi bir b\u00fct\u00fcnle\u015fmedir..&nbsp;<strong>FIRSATLAR \u0130Y\u0130 DE\u011eERLEND\u0130R\u0130LMEL\u0130<\/strong>&nbsp;T\u00fcrkiye ile B\u00f6lgesel Y\u00f6netim aras\u0131nda s\u0131n\u0131r kald\u0131r\u0131lsa, m\u00fc\u015fterek bir ekonomik \u00e7\u0131kar alan\u0131 olu\u015fturulsa, g\u00fcmr\u00fcks\u00fcz ticaret yap\u0131labilse, insanlar s\u0131n\u0131r\u0131n her iki taraf\u0131nda serbest\u00e7e dola\u015fabilseler, Irak&#8217;\u0131n Kuzeyi&#8217;nde T\u00fcrk bankalar\u0131 a\u00e7\u0131labilse, T\u00fcrk liras\u0131 bu b\u00f6lgede ge\u00e7erli bir para birimi haline gelse, iki taraf\u0131n g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7leri ter\u00f6re kar\u015f\u0131 ortak m\u00fccadele etseler ve bunlar yap\u0131l\u0131rken Lozan Konferans\u0131 farkl\u0131 seyretseydi zaten 86 y\u0131ld\u0131r ayn\u0131 \u00fclkenin vatanda\u015f\u0131 olaca\u011f\u0131m\u0131z ger\u00e7e\u011finden hareketle insanlar\u0131m\u0131z aras\u0131ndaki dostluk ve karde\u015flik ba\u011flar\u0131 kuvvetlendirilse, bundan kim zararl\u0131 \u00e7\u0131kar? Diplomasideki &#8220;kazan-kazan&#8221; yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n, bundan daha g\u00fczel bir uygulamas\u0131 olur mu? Bu \u00f6neriye, &#8220;T\u00fcrkiye&#8217;nin \u00fcniter yap\u0131s\u0131 tehlikeye girer&#8221; gibi bir ezberle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kacaklara tek cevab\u0131m \u015fudur: Rahmetli Atat\u00fcrk, Binba\u015f\u0131 \u00d6zdemir Bey&#8217;i Kuzey Irak&#8217;a acaba neden g\u00f6ndermi\u015fti? Biraz tarih okuyup, Atat\u00fcrk&#8217;\u00fcn vizyonunu yakalaman\u0131zda fayda var. &#8220;Arap d\u00fcnyas\u0131n\u0131 g\u00fccendiririz&#8221; diyenlere ise sadece, &#8220;Hangi Arap d\u00fcnyas\u0131ndan bahsediyorsunuz?&#8221; diye sormak ge\u00e7iyor i\u00e7imden. K\u00fcresel iktisadi kriz durulmazken, d\u00fcnya siyaseti yeniden \u015fekilleniyor. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131ndaki gibi, kartlar yeniden da\u011f\u0131t\u0131l\u0131yor, g\u00fc\u00e7 dengeleri, n\u00fcfuz alanlar\u0131, yeniden tesis ediliyor. 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n denklemleri olu\u015fturuluyor. T\u00fcrkiye, bu ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin sundu\u011fu f\u0131rsat\u0131 iyi de\u011ferlendirmelidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc d\u0131\u015f politika, pragmatik ve proaktif olmay\u0131 gerektirir.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1991&#8217;de ABD&#8217;nin Irak&#8217;\u0131 fiilen b\u00f6lmesinden sonra Ba\u011fdat&#8217;\u0131n egemenlik alan\u0131ndan yava\u015f yava\u015f \u00e7\u0131kan ve Saddam H\u00fcseyin sonras\u0131 d\u00f6nemde s\u00fcratle &#8220;ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fan&#8221; bu b\u00f6lgenin, ilelebet Irak&#8217;\u0131n ayr\u0131lmaz bir par\u00e7as\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in iyi niyet p\u0131nar\u0131nda bo\u011fulmam\u0131z gerekir.&nbsp;SANDIK BA\u015eINA G\u0130TT\u0130LER&nbsp;Irak Anayasas\u0131&#8217;na g\u00f6re \u00f6zerk b\u00f6lge olarak kabul edilen Irak&#8217;\u0131n kuzeyindeki B\u00f6lgesel y\u00f6netimin ba\u015fkan\u0131 ile parlamento \u00fcyelerinin belirlenece\u011fi se\u00e7imler, cumartesi g\u00fcn\u00fc [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13880,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-888","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/888","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=888"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/888\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13880"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=888"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=888"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=888"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}