{"id":882,"date":"2009-07-14T10:21:08","date_gmt":"2009-07-14T07:21:08","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=882"},"modified":"2024-03-08T10:14:15","modified_gmt":"2024-03-08T07:14:15","slug":"dogu-turkistanin-turkiyeden-baska-dostu-yok-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=882","title":{"rendered":"Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131n T\u00fcrkiye’den ba\u015fka dostu yok (14.07.2009) T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"

Do\u011fu T\u00fcrkistan’da y\u00fczlerce T\u00fcrk’\u00fcn \u00f6l\u00fcm\u00fc ve yaralanmas\u0131yla sonu\u00e7lanan olaylar s\u0131ras\u0131nda Birle\u015fmi\u015f Milletlerin hareketsiz kal\u0131\u015f\u0131, gelecek y\u0131l 65. ya\u015f\u0131na basacak olan Te\u015fkilat’\u0131n mevcut yap\u0131s\u0131yla 21. y\u00fczy\u0131lda uluslararas\u0131 istikrar\u0131n ve k\u00fcresel insan haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktan \u00e7ok uzak oldu\u011funu bir kez daha g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serdi. 1949’da \u00c7in Halk Cumhuriyeti’nin kuruldu\u011fu tarihten itibaren kom\u00fcnist y\u00f6netim alt\u0131nda bulunan Do\u011fu T\u00fcrkistan’da bug\u00fcne kadar milyonlarca Uygur T\u00fcrk\u00fc sistematik bask\u0131 alt\u0131nda tutuluyor. \u00c7in y\u00f6netiminin keyfi uygulamalar\u0131yla y\u0131llarca zorunlu do\u011fum kontrol\u00fcne maruz b\u0131rak\u0131lan T\u00fcrklerin Sincan-Uygur \u00d6zerk Cumhuriyeti’nde \u00e7o\u011funlu\u011fu kaybetmeleri i\u00e7in b\u00f6lgeye Han \u0131rk\u0131ndan \u00c7inliler kitleler halinde yerle\u015ftiriliyor. \u00c7in’in n\u00fckleer denemeleri, Uygur kentlerinin yak\u0131nlar\u0131nda yap\u0131l\u0131yor. \u00c7al\u0131\u015fma, seyahat, e\u011fitim gibi en temel insan haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lan T\u00fcrkler, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olduklar\u0131 zul\u00fcmle ilgili olarak \u015fik\u00e2yette bulunduklar\u0131nda “halk d\u00fc\u015fman\u0131” ilan edilerek en a\u011f\u0131r cezalara \u00e7arpt\u0131r\u0131l\u0131yorlar. Kom\u00fcnist sindirme politikalar\u0131ndan ka\u00e7arak ba\u015fka \u00fclkelere iltica etmek zorunda kalan y\u00fcz binlerce T\u00fcrk’\u00fcn mallar\u0131na el konuluyor, vatanda\u015fl\u0131klar\u0131 iptal ediliyor ve geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131 akrabalar\u0131 \u00fczerindeki rejim bask\u0131s\u0131 daha da sertle\u015fiyor. Zaman zaman “soyk\u0131r\u0131m” boyutlar\u0131na t\u0131rmanan ve daimi bir insan haklar\u0131 ihlali oldu\u011fu konusunda hi\u00e7bir \u015f\u00fcphe bulunmayan \u00c7in’in tutumu maalesef uluslararas\u0131 alanda yeterince tepki g\u00f6rm\u00fcyor. Uluslararas\u0131 bar\u0131\u015f\u0131 ve istikrar korumak i\u00e7in kurulan Birle\u015fmi\u015f Milletler’de \u00c7in Halk Cumhuriyeti’ne y\u00f6nelik en ufak bir tedbir al\u0131nam\u0131yor. Bu durumun en az 4 temel sebebi var. DA\u0130M\u0130 \u00dcYE OLMA FAKT\u00d6R\u00dc <\/strong>Birincisi do\u011frudan do\u011fruya BM’nin yap\u0131s\u0131yla ilgili bir sorun. Her ne kadar “devletlerin egemen e\u015fitli\u011fi” prensibi \u00fczerine bina edilmi\u015fse de, BM Te\u015fkilat\u0131’n\u0131n herhangi bir \u00fclkeye kar\u015f\u0131 zorlay\u0131c\u0131 tedbirler alabilmesi ancak G\u00fcvenlik Konseyi’nin karar almas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn olabiliyor. G\u00fcvenlik Konseyi’nde 15 \u00fclke yer almakta. Fakat bunlardan 10’u iki\u015fer y\u0131ll\u0131k s\u00fcrelerle ge\u00e7ici \u00fcye olarak se\u00e7ilirken, ABD, \u0130ngiltere, Fransa, Rusya Federasyonu ve \u00c7in Halk Cumhuriyeti Konsey’de daimi \u00fcye olarak yer al\u0131yorlar. \u00dcstelik bu be\u015f \u00fclkenin oylamalarda veto kullanma haklar\u0131 var. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, bu be\u015f \u00fclkeden herhangi birinin onay vermedi\u011fi bir karar\u0131n Konsey’de al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. B\u00f6yle olunca da, daimi \u00fcyeler, kendilerine kar\u015f\u0131 herhangi bir BM yapt\u0131r\u0131m\u0131 uygulanmas\u0131 ihtimalini ak\u0131llar\u0131na bile getirmiyorlar. Di\u011fer bir \u00fclkenin, ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011finde \u00e7ok a\u011f\u0131r m\u00fceyyidelerle kar\u015f\u0131la\u015fabilece\u011fi bir eylemi, bu be\u015f \u00fclke pervas\u0131zca yapabiliyor. \u00c7in’in de t\u0131pk\u0131, di\u011fer d\u00f6rt \u00fclke gibi, BM G\u00fcvenlik Konseyi’nde kendisini hedef alan hi\u00e7bir karar\u0131n al\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131n bilinciyle, son derece rahat hareket ediyor. \u00c7\u0130N S\u0130YAS\u0130 G\u00dc\u00c7 OLDU <\/strong>\u0130kincisi ekonomik bir sebep. D\u00fcnya ekonomisinin son 20 y\u0131ld\u0131r kesintisiz b\u00fcy\u00fcyen en \u00f6nemli merkezlerinden biri haline gelen \u00c7in, ekonomik \u00f6nemini ge\u00e7ti\u011fimiz 10 y\u0131l i\u00e7inde izledi\u011fi ak\u0131ll\u0131 politikalarla siyasi bir g\u00fcce de d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f durumda. Ba\u015fta ABD ve AB \u00fclkeleri olmak \u00fczere, d\u00fcnyan\u0131n pek \u00e7ok \u00fclkesinin d\u0131\u015f ticaretinde ve yat\u0131r\u0131mlar\u0131nda \u00c7in’in pay\u0131 s\u00fcrekli y\u00fckselmekte. Ge\u00e7en y\u0131l ba\u015f g\u00f6steren k\u00fcresel ekonomik kriz ortam\u0131nda bile b\u00fcy\u00fcmeye devam eden \u00c7in’in d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ekmeyi bir\u00e7ok \u00fclke istemiyor. B\u00f6yle olunca da, 1989’da meydana gelen ve y\u00fczlerce ki\u015finin \u00c7in g\u00fcvenlik g\u00fc\u00e7lerince \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesiyle sonu\u00e7lanan Tiannanmen Meydan\u0131 olaylar\u0131ndan sonra \u00e7ok say\u0131da \u00fclkenin \u00c7in’i sert bi\u00e7imde k\u0131namalar\u0131n\u0131n aksine, bug\u00fcn ya\u015fanmakta olan olaylar ayn\u0131 \u00fclkelerin sadece “kayg\u0131lar\u0131n\u0131 dile getirmeleriyle” sonu\u00e7lan\u0131yor.EL KA\u0130DE \u0130DD\u0130ASI! <\/strong>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc sosyo-k\u00fclt\u00fcrel sebep. Do\u011fu T\u00fcrkistan’da ya\u015fanan insanl\u0131k ay\u0131b\u0131yla mukayese edildi\u011finde \u00e7ok daha geri planda kalmas\u0131 gereken \u00c7in’in i\u015fgal alt\u0131nda tuttu\u011fu Tibet’teki gayrime\u015fru eylemleri, devletler seviyesinde olmasa da, en az\u0131ndan sayg\u0131n sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri ve tan\u0131nm\u0131\u015f entelekt\u00fceller ile kanaat \u00f6nderleri taraf\u0131ndan protesto edilirken, ayn\u0131 grup ve ki\u015filer, Urum\u00e7i ve Ka\u015fgar’da ya\u015fananlar i\u00e7in ayn\u0131 kararl\u0131 tavr\u0131 tak\u0131nm\u0131yorlar. \u0130ran \u0130slam Devrimi’nden sonra bilin\u00e7li olarak menfi \u015fekilde olu\u015fturulan ve So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n sona ermesinden sonra bu olumsuz y\u00f6n\u00fc peki\u015ftirilen M\u00fcsl\u00fcman imaj\u0131, Do\u011fu T\u00fcrkistan T\u00fcrkleri’nin de, bu kategori i\u00e7inde de\u011ferlendirilmelerine yol a\u00e7\u0131yor. Bilhassa \u00c7in Y\u00f6netimi’nin 11 Eyl\u00fcl ter\u00f6r sald\u0131r\u0131lar\u0131ndan sonra, Do\u011fu T\u00fcrkistan’da insan haklar\u0131 m\u00fccadelesi veren ki\u015fileri, “El Kaide ile ba\u011flant\u0131l\u0131 ter\u00f6ristler” olarak nitelendirmesi de, uluslararas\u0131 sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin hareketsiz kalmalar\u0131na kendi i\u00e7lerinde me\u015fruiyet kat\u0131yor. Pekin’in son olaylardan sonra da, El-Kaide ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 dile getirmesi g\u00f6zlerden ka\u00e7\u0131r\u0131lmamas\u0131 gereken ve \u00c7inlilerin ileride de ayn\u0131 arg\u00fcman\u0131 kullanacaklar\u0131na karine te\u015fkil eden bir davran\u0131\u015f. G\u00dc\u00c7L\u00dc B\u0130R L\u0130DER YOK <\/strong>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, lider eksikli\u011fi ve koordinasyonsuzluk. Yar\u0131m y\u00fczy\u0131l\u0131 ask\u0131n bir s\u00fcredir devam etmesine ra\u011fmen, Uygur T\u00fcrkleri’nin insan haklar\u0131 m\u00fccadelesinde, t\u00fcm Do\u011fu T\u00fcrkistan’\u0131 temsil etti\u011fi k\u00fcresel alanda kabul g\u00f6ren g\u00fc\u00e7l\u00fc bir lider \u00e7\u0131kartamam\u0131\u015f olmalar\u0131, seslerini duyuramamalar\u0131na, ba\u015flar\u0131na gelenleri y\u00fcksek sesle dile getirememelerine yol a\u00e7\u0131yor. Do\u011fu T\u00fcrkistan T\u00fcrklerinin efsanevi lideri \u0130sa Yusuf Alptekin’in 1995’teki vefat\u0131ndan sonra, hi\u00e7 kimse Uygurlar\u0131 ayn\u0131 derecede temsil edemedi. ABD’de s\u00fcrg\u00fcnde ya\u015fayan D\u00fcnya Uygur Kongresi ba\u015fkan\u0131 Rabia Kadir, t\u00fcm iyi niyetine ve \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen, ne ABD’de ne de d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka bir yerinde \u00fcmit edilen destek ortam\u0131n\u0131 var etmeye muktedir olam\u0131yor. T\u00fcrkiye’nin bile, “Washington B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011fince sak\u0131ncal\u0131 bulundu\u011fu” i\u00e7in 2006 ve 2007 y\u0131llar\u0131nda iki kez vize vermeyi ret etti\u011fi Kadir, Urum\u00e7i katliam\u0131ndan sonra bu kez T\u00fcrkiye’ye davet edildiyse de, Tibet i\u00e7in Dalay Lama’n\u0131n doldurdu\u011fu pozisyonu almak i\u00e7in daha yo\u011fun bir \u00e7al\u0131\u015fma ger\u00e7ekle\u015ftirmek zorunda. Ku\u015fkusuz bu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 esnas\u0131nda da, yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z engellerin \u00fcstesinden gelmek zorunda. Bunlar ise, ba\u015fta T\u00fcrkiye olmak \u00fczere, Do\u011fu T\u00fcrkistan’da ya\u015fananlar konusunda derin hassasiyet ta\u015f\u0131yan \u00fclkelerin kesintisiz deste\u011fini almadan a\u015f\u0131labilecek sorunlar de\u011fil. DESTE\u011e\u0130N ARKASI GELMEL\u0130 <\/strong>D\u00fcnyan\u0131n olup bitene, \u00e7e\u015fitli sebepler ve bahanelerle g\u00f6zlerini yumdu\u011fu bir ortamda, Do\u011fu T\u00fcrkistan’da ya\u015fanmakta olan sistematik insan haklar\u0131 ihlallerinin ve zulm\u00fcn durdurulmas\u0131 i\u00e7in sorumluluk alma g\u00f6revi, Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u00fcvenlik Konseyi’nin ge\u00e7ici \u00fcyeli\u011fi g\u00f6revini de s\u00fcrd\u00fcren T\u00fcrkiye’ye d\u00fc\u015f\u00fcyor. Tarihsel misyonunun bilinciyle ve “emperyal kimlik” refleksiyle hareket edecek olan T\u00fcrkiye’nin, insan hayat\u0131n\u0131n ve temel h\u00fcrriyetlerin, \u00fclkelerin ekonomik ve ticari \u00e7\u0131karlar\u0131na kurban edilemeyecek kadar \u00f6nemli oldu\u011funu t\u00fcm d\u00fcnyaya g\u00f6sterecek g\u00fcc\u00fc ve potansiyeli var. Bir haftad\u0131r T\u00fcrkiye’nin bu y\u00f6nde att\u0131\u011f\u0131 olumlu ad\u0131mlar\u0131n arkas\u0131n\u0131n gelmesi durumunda, T\u00fcrkiye’nin savundu\u011fu de\u011ferlerin ba\u015fka \u00fclkelerce de savunulmas\u0131 s\u00fcrpriz olmayacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Do\u011fu T\u00fcrkistan’da y\u00fczlerce T\u00fcrk’\u00fcn \u00f6l\u00fcm\u00fc ve yaralanmas\u0131yla sonu\u00e7lanan olaylar s\u0131ras\u0131nda Birle\u015fmi\u015f Milletlerin hareketsiz kal\u0131\u015f\u0131, gelecek y\u0131l 65. ya\u015f\u0131na basacak olan Te\u015fkilat’\u0131n mevcut yap\u0131s\u0131yla 21. y\u00fczy\u0131lda uluslararas\u0131 istikrar\u0131n ve k\u00fcresel insan haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktan \u00e7ok uzak oldu\u011funu bir kez daha g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serdi. 1949’da \u00c7in Halk Cumhuriyeti’nin kuruldu\u011fu tarihten itibaren kom\u00fcnist y\u00f6netim alt\u0131nda bulunan Do\u011fu T\u00fcrkistan’da […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13884,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-882","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/882","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=882"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/882\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13884"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=882"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=882"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=882"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}