{"id":879,"date":"2009-07-07T10:19:34","date_gmt":"2009-07-07T07:19:34","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=879"},"modified":"2024-03-08T10:15:06","modified_gmt":"2024-03-08T07:15:06","slug":"turk-dis-politikasi-ve-arsivlerimiz-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=879","title":{"rendered":"T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131 ve ar\u015fivlerimiz (07.07.2009) T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"

D\u0131\u015f politika tarihten ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ba\u015far\u0131l\u0131 diplomatlar, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 konunun tarihini t\u00fcm y\u00f6nleriyle \u00f6\u011frenmeye gayret g\u00f6sterirler. Bunun i\u00e7in de m\u00fcracaat edecekleri yer d\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ar\u015fividir. Ku\u015fkusuz, m\u00fczakere halinde bulunduklar\u0131 muhataplar\u0131 da, ayn\u0131 konuyu kendi \u00fclkelerinin ar\u015fivlerinden incelerler. Evvelce cereyan etmi\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri, meydana gelmi\u015f olaylar\u0131, bakanl\u0131k ile sefaretler aras\u0131ndaki yaz\u0131\u015fmalar\u0131 daha iyi muhafaza ve tasnif etmi\u015f olan taraf m\u00fczakereye her zaman bir ad\u0131m \u00f6nde ba\u015flar. \u0130mparatorlu\u011fumuz zaman\u0131nda “Hazine-i Evrak” olarak isimlendirilen devlet ar\u015fivi tutma gelene\u011fi, Cumhuriyetimiz kurulduktan sonra da devam ettirilmi\u015ftir. Bununla birlikte, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’na kadarki y\u0131llarda Osmanl\u0131 belgelerinin korunmas\u0131na yeterince \u00f6nem verilmedi\u011fi, hatta baz\u0131 belgelerin \u00e7uvallar i\u00e7inde Bulgaristan gibi baz\u0131 \u00fclkelere “hurda k\u00e2\u011f\u0131t” fiyat\u0131na sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da bilinmektedir. Bu anlams\u0131z uygulamadan daha sonra vazge\u00e7ilmi\u015f ve t\u00fcm modern devletlerde oldu\u011fu gibi \u00fclkemizde de Devlet Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kurulmu\u015ftur. \u00dcVEY EVLAT MUAMELES\u0130 <\/strong>Her nedense, b\u00fcy\u00fck bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcyle kurulan Devlet Ar\u015fivleri, uzun y\u0131llar boyunca devlet i\u00e7inde tabiri caizse \u00fcvey evlat muamelesi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ar\u015fiv idaresine yeterince b\u00fct\u00e7e ve personel ayr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in milyonlarca belgeden olu\u015fan \u0130mparatorluk ar\u015fivlerimiz lay\u0131k\u0131yla tasnif edilemedi\u011fi gibi, bir\u00e7ok devlet kurumumuz da, anla\u015f\u0131lmas\u0131 zor bir “ketumiyet” hissiyle yasal s\u00fcresi gelmesine ra\u011fmen ellerindeki evrak\u0131 Devlet Ar\u015fivlerine devretmemektedir. B\u00f6yle olunca da, her kurum kendi ar\u015fivini kendi b\u00fcnyesinde, sadece kendi kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in muhafaza etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte tam bu noktada tarih ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n temel s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 su y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130mparatorluk d\u00f6nemiyle ilgili ara\u015ft\u0131rmalar yapacaklar i\u00e7in \u0130stanbul Ca\u011falo\u011flu’ndaki Osmanl\u0131 Ar\u015fivleri nispeten yeterli imkanlar sunarken, Cumhuriyet d\u00f6nemiyle ilgili \u00e7al\u0131\u015facaklar Ankara Yenimahalle’deki Cumhuriyet Ar\u015fivi’nde ayn\u0131 derecede zengin bir ara\u015ft\u0131rma imkan\u0131 bulamamaktad\u0131rlar. Bilhassa, T\u00fcrk D\u0131\u015f Politikas\u0131 tarihi \u00e7al\u0131\u015fmakta olan bilim adamlar\u0131m\u0131z i\u00e7in durum vahimdir. Zira bu konuda \u00e7al\u0131\u015fan birinin mutlaka yararlanmas\u0131 gereken D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 evrak\u0131na ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Zaman zaman, kendilerine \u00f6zel izin verilen b\u00fcy\u00fckel\u00e7i veya asker k\u00f6kenli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar d\u0131\u015f\u0131nda bu iki kurumumuzun ar\u015fivlerinde ara\u015ft\u0131rma yapmak neredeyse imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Halbuki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar yasad\u0131\u015f\u0131 bir \u015fey istememektedirler. Tek istedikleri, gizlilik i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen yasal s\u00fcresi dolmu\u015f olan belgeleri g\u00f6rebilmek, bunlardan istifade etmek suretiyle, ara\u015ft\u0131rmakta olduklar\u0131 d\u00f6neme ili\u015fkin bilimsel verilere dayal\u0131 analizler yapabilmektir. Bu iki kurumun ar\u015fivinde \u00e7al\u0131\u015fma yapmak istedi\u011finiz zaman hep ayn\u0131 cevapla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131rs\u0131n\u0131z: “Ar\u015fivimiz hen\u00fcz tam olarak tasnif edilmedi\u011finden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara kapal\u0131d\u0131r.” Benim Siyasal Bilgiler Fak\u00fcltesinde bir asistanken 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m bu tablo, bug\u00fcn de de\u011fi\u015fmemi\u015ftir. YABANCILARA MAHKUM OLMAK <\/strong>Peki bu durumda T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f ili\u015fkilerinin tarihini incelemek isteyen bir tarih\u00e7i veya uluslararas\u0131 ili\u015fkiler uzman\u0131 ne yapar? Ya hi\u00e7 ar\u015fiv belgesine dayanmadan, tamamen ikincil kaynaklardan yararlanarak konular\u0131 tahlil etme yoluna gider ki, siyasi tarih incelemeleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan belge kullan\u0131lmadan yaz\u0131lan makale ve kitaplar ba\u015ftan maluld\u00fcr. Ya da, T\u00fcrkiye’de ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 ar\u015fiv belgelerini ba\u015fka \u00fclkelerde aramaya koyulur. Nitekim, T\u00fcrk siyasi tarih\u00e7isi, maalesef kendi \u00fclkesindeki ar\u015fivlerden yeterince istifade edemedi\u011fi i\u00e7in, son y\u0131llarda \u00e7ok artan bir \u015fekilde ABD, \u0130ngiltere, Rusya, Fransa vb. \u00fclkelerin ar\u015fivlerinde \u00e7al\u0131\u015fma yolunu se\u00e7mektedir. Elbette, bir tarih\u00e7inin yabanc\u0131 \u00fclke ar\u015fivinde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan daha tabii bir \u015fey olamaz. Fakat yabanc\u0131 devletlerin ar\u015fivlerinde incelenen T\u00fcrkiye ile ilgili belgelerin bilimsel a\u00e7\u0131dan denetlenebilmesi, ancak bu konuda T\u00fcrkiye’de var olan belgelerin de incelenmesiyle m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Mesela, 27 May\u0131s 1960 darbesine ili\u015fkin olarak Amerikan Milli Ar\u015fivlerinde, o tarihte Ankara’da g\u00f6rev yapan Amerikal\u0131 diplomatlarca tutulmu\u015f binlerce sayfa evra\u011fa ula\u015fabilirsiniz. Hatta darbeyi ger\u00e7ekle\u015ftiren Milli Birlik Komitesi \u00fcyelerinin \u015fahsi dosyalar\u0131, haklar\u0131nda yaz\u0131lan raporlar ve ABD ile ba\u011flant\u0131lar\u0131na ili\u015fkin belgeleri de yine ayn\u0131 ar\u015fivde bulabilirsiniz. Ayn\u0131 \u015fekilde, Londra’daki \u0130ngiltere Ar\u015fivinde de, 27 May\u0131s\u00e7\u0131lar hakk\u0131nda tutulmu\u015f istihbarat raporlar\u0131na bile ula\u015fabilirsiniz. Ama ayn\u0131 konuda kendi \u00fclkenizde bir ara\u015ft\u0131rmaya kalkarsan\u0131z, Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n ATASE ar\u015fivinden yararlanamazs\u0131n\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc, “evrak daha tasnif edilememi\u015ftir.” Daha eski bir tarihe gidelim. Diyelim ki, Hitler d\u00f6nemi T\u00fcrk-Alman ili\u015fkilerini ara\u015ft\u0131r\u0131yorsunuz. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n ba\u015flamas\u0131n\u0131n \u00fczerinden tam 70 y\u0131l ge\u00e7mi\u015f. Dolay\u0131s\u0131yla, o konuyla ilgili belgelerin herhangi bir gizlili\u011fi asla s\u00f6z konusu de\u011fil. Ama D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ar\u015fivinden yararlanmak istedi\u011finizde, cevap ayn\u0131d\u0131r. Evrak tasnif edilmemi\u015f oldu\u011fundan, T\u00fcrkiye’nin Berlin b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finden gelen kriptolar\u0131 g\u00f6remezsiniz. Hariciye’den verilen talimatlara ula\u015famazs\u0131n\u0131z. Yurtd\u0131\u015f\u0131ndaki a\u00e7\u0131k ve tasnif edilmi\u015f belgelerden yararlanmak d\u0131\u015f\u0131nda bir se\u00e7ene\u011finiz kalmaz. SPEK\u00dcLASYONLAR<\/strong> D\u0131\u015fi\u015fleri ar\u015fivimizin kapal\u0131 tutulmas\u0131n\u0131n, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n yabanc\u0131 \u00fclkelerin ar\u015fivlerine mahkum kalmas\u0131ndan \u00e7ok daha \u00f6nemli bir sak\u0131ncas\u0131 ise, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin ge\u00e7mi\u015fteki uygulamalar\u0131 hakk\u0131nda birtak\u0131m spek\u00fclasyonlar\u0131n, uluslararas\u0131 alanda dillendirilmesidir. “Baz\u0131 belgeler, yasal gizlilik s\u00fcresi ge\u00e7mesine ra\u011fmen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan saklanmaktaysa, demek ki, bilinmesi istenmeyen baz\u0131 \u015feyler var” itham\u0131n\u0131, uluslararas\u0131 kongrelerde s\u0131kl\u0131kla duyars\u0131n\u0131z. B\u00f6lgesinin “s\u00fcper g\u00fcc\u00fc” oldu\u011fu art\u0131k Amerikal\u0131 devlet adamlar\u0131nca da a\u00e7\u0131k\u00e7a kabul edilen T\u00fcrkiye’nin, ar\u015fiv meselesini acilen \u00e7\u00f6zmesinin zaman\u0131 gelmi\u015ftir. Devlet Ar\u015fivleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, k\u0131s\u0131tl\u0131 b\u00fct\u00e7e imk\u00e2nlar\u0131na ve k\u0131s\u0131tl\u0131 personeline ra\u011fmen canla ba\u015fla \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ar\u015fivi eri\u015filmez hale getiren, T\u00fcrkiye’nin i\u00e7 ve d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmanlar\u0131n hedef tahtas\u0131nda bulunan bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya \u00fclkesi oldu\u011funu zanneden kolektif bir ulusalc\u0131 zihniyettir. Bu zihniyetin ortadan kalkmas\u0131yla, bilim adamlar\u0131m\u0131z kendi d\u0131\u015f politika tarihlerini, kendi ar\u015fivlerinde \u00e7al\u0131\u015farak yazabilmenin gururunu ta\u015f\u0131yacaklard\u0131r.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

D\u0131\u015f politika tarihten ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Ba\u015far\u0131l\u0131 diplomatlar, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 konunun tarihini t\u00fcm y\u00f6nleriyle \u00f6\u011frenmeye gayret g\u00f6sterirler. Bunun i\u00e7in de m\u00fcracaat edecekleri yer d\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ar\u015fividir. Ku\u015fkusuz, m\u00fczakere halinde bulunduklar\u0131 muhataplar\u0131 da, ayn\u0131 konuyu kendi \u00fclkelerinin ar\u015fivlerinden incelerler. Evvelce cereyan etmi\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri, meydana gelmi\u015f olaylar\u0131, bakanl\u0131k ile sefaretler aras\u0131ndaki yaz\u0131\u015fmalar\u0131 daha iyi muhafaza ve tasnif etmi\u015f […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13886,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-879","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/879","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=879"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/879\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13886"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=879"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=879"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=879"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}