{"id":825,"date":"2009-03-03T09:41:05","date_gmt":"2009-03-03T07:41:05","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=825"},"modified":"2024-03-08T10:44:56","modified_gmt":"2024-03-08T07:44:56","slug":"stratejik-ittifak-degil-is-birligi-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=825","title":{"rendered":"STRATEJ\u0130K \u0130TT\u0130FAK DE\u011e\u0130L, \u0130\u015e B\u0130RL\u0130\u011e\u0130 (03.03.2009) T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"

 \u0130ki \u00fclke aras\u0131nda Stratejik \u0130ttifaktan s\u00f6z edilebilmesi i\u00e7in en az d\u00f6rt unsurun varl\u0131\u011f\u0131 gerekir; \u0130leri teknoloji transferi, Serbest Ticaret Anla\u015fmas\u0131, komuoyu birlikteli\u011fi ve geli\u015fmelere kar\u015f\u0131 ortak bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131… Bu d\u00f6rt unsurun da T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinde var oldu\u011fundan s\u00f6z edemeyiz.<\/strong> ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Hillary Clinton’\u0131n T\u00fcrkiye ziyareti T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin gelece\u011finin ne y\u00f6nde geli\u015fece\u011fi konusunu bir kez daha g\u00fcndeme getirdi. \u00d6nce d\u00f6rt maddelik bir durum tespiti yaparak ba\u015flayal\u0131m: 1-T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkileri, yakla\u015f\u0131k yar\u0131m y\u00fczy\u0131l devam eden So\u011fuk Sava\u015f esnas\u0131nda olu\u015fan asker\u00ee i\u015f birli\u011fi temelli stratejik al\u0131\u015fkanl\u0131ktan h\u00e2l\u00e2 kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r. Bilhassa T\u00fcrkiye’nin Turgut \u00d6zal d\u00f6neminden itibaren asker\u00ee boyutun yan\u0131na g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ekonomik-ticari boyut ekleme giri\u015fimleri maalesef ABD taraf\u0131nda olumlu kar\u015f\u0131l\u0131k bulamam\u0131\u015ft\u0131r. 2-So\u011fuk Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda oldu\u011fu gibi, So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n sona ermesinden sonra da ABD’nin b\u00f6lgesel hedefleri g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda T\u00fcrkiye “vazge\u00e7ilmesi \u00e7ok zor” bir \u00fclkedir. 3-Gerek asker\u00ee ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k, gerek ekonomik zorunluluklar sebebiyle ABD de T\u00fcrkiye i\u00e7in “vazge\u00e7ilmesi \u00e7ok zor” bir \u00fclkedir. 4-T\u00fcrkiye ile ABD aras\u0131nda ne eskiden ne de bug\u00fcn bir Stratejik \u0130ttifak ili\u015fkisi vard\u0131r. Var olan ili\u015fki, b\u00f6lgesel konularda yak\u0131n i\u015f birli\u011fini ama\u00e7layan Stratejik Ortakl\u0131kt\u0131r. ASIL DOST \u0130NG\u0130LTERE VE \u0130SRA\u0130L <\/strong>\u015eimdi sonuncusundan ba\u015flayarak bu durum tespiti \u00fczerinden tahlilimizi yapal\u0131m… Evet, T\u00fcrkiye ile ABD aras\u0131nda bir Stratejik \u0130ttifak yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc iki \u00fclke aras\u0131nda Stratejik \u0130ttifaktan s\u00f6z edilebilmesi i\u00e7in en az d\u00f6rt unsurun varl\u0131\u011f\u0131 gerekir. Her \u015feyden \u00f6nce, bu iki \u00fclke aras\u0131nda, hi\u00e7bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkeyle olmayan derecede y\u00fcksek bir asker\u00ee i\u015f birli\u011fi olmas\u0131 gerekir. S\u00f6z konusu i\u015f birli\u011fi ileri teknoloji transferini de ihtiva etmelidir. \u0130kincisi, bu iki \u00fclke aras\u0131nda, yine hi\u00e7bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkeyle olmayan derecede y\u00fcksek bir ekonomik i\u015f birli\u011fi olmal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda en \u00f6nemli konu, iki \u00fclke aras\u0131nda Serbest Ticaret Anla\u015fmas\u0131 Alan\u0131’n\u0131n tesis edilebilmesidir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, her iki \u00fclke kamuoylar\u0131n\u0131n birbirlerine kar\u015f\u0131 olumsuz hissiyat beslememeleri, yasama organlar\u0131n\u0131n birbirlerini hedef alan kararlar \u00e7\u0131karma pe\u015finde ko\u015fmamalar\u0131 gerekir. Son olarak, her iki \u00fclkenin k\u00fcresel ve b\u00f6lgesel geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda birbirleriyle \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6rt\u00fc\u015fen bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131na sahip olmalar\u0131 gerekir. Bu d\u00f6rt unsurun da T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinde var oldu\u011fundan s\u00f6z edemeyiz. ABD’nin ger\u00e7ek anlamda sadece iki Stratejik M\u00fcttefiki vard\u0131r: \u0130ngiltere ve \u0130srail. Gelelim kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak bu iki \u00fclkenin birbirlerinden vazge\u00e7melerinin neden \u00e7ok zor oldu\u011funa. ABD a\u00e7\u0131s\u0131ndan bunun en \u00f6nemli sebebi, So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131nda k\u00fcresel hegemonya tesis etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken g\u00fc\u00e7l\u00fc b\u00f6lgesel ortaklara duydu\u011fu ihtiyac\u0131n devam etmesidir. \u00dcnl\u00fc Amerikal\u0131 tarih\u00e7i Paul Kennedy, 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Foreign Affairs’te yazd\u0131\u011f\u0131 “Pivot Devletler” makalesinde, T\u00fcrkiye’yi de Balkanlar, Kafkasya-Orta Asya ve Orta Do\u011fu’daki Amerikan \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131nda mutlaka i\u015f birli\u011fi yap\u0131lmas\u0131 gereken bir “pivot” \u00fclke olarak saym\u0131\u015ft\u0131. Baz\u0131 Amerikal\u0131 yazarlar bu kavram\u0131, “eksen \u00fclke” olarak kulland\u0131lar. Baz\u0131lar\u0131 ise “ta\u015feron \u00fclke” tabirini tercih ettiler. Kullan\u0131lan tabir ne olursa olsun, b\u00fct\u00fcn ekonomik ve asker\u00ee g\u00fcc\u00fcne ra\u011fmen, tek ba\u015f\u0131na k\u00fcresel siyaset izlemekte zorlanan ABD’nin ger\u00e7ekten de son 20 y\u0131ld\u0131r b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 merkezleriyle yak\u0131n i\u015f birli\u011fini geli\u015ftirme \u00e7abas\u0131nda oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. T\u00fcrkiye de bunlardan biridir. T\u00dcRK\u0130YE’N\u0130N K\u00dcRESEL STRATEJ\u0130S\u0130 <\/strong>T\u00fcrkiye i\u00e7inse, laf\u0131 hi\u00e7 uzatmadan s\u00f6yleyelim, k\u00fcresel liderle yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7inde olmak ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 sa\u011flaman\u0131n bir arac\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu noktada g\u00f6ze \u00e7arpan bir sorun, k\u00fcresel bir g\u00fc\u00e7 olan ABD ile b\u00f6lgesel bir g\u00fc\u00e7 olan T\u00fcrkiye aras\u0131nda i\u015f birli\u011finden s\u00f6z edildi\u011finde her nedense ABD’nin genellikle “talep eden”, T\u00fcrkiye’nin ise m\u00fctemadiyen bu talebi kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in “pazarl\u0131k yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan” \u00fclkeler olma h\u00fcviyeti ta\u015f\u0131d\u0131klar\u0131d\u0131r. \u0130ncirlik \u00dcss\u00fc’n\u00fcn Orta Do\u011fu geli\u015fmelerinde kullan\u0131lmas\u0131ndan, 1 Mart Tezkeresi s\u00fcrecine, ABD sava\u015f gemilerinin Bo\u011fazlar\u0131 ge\u00e7erek Karadeniz’e a\u00e7\u0131lmalar\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki isteklere kadar yak\u0131n tarihin pek \u00e7ok konusunu \u015f\u00f6yle bir hat\u0131rlarsan\u0131z ne demek istedi\u011fimi daha iyi anlars\u0131n\u0131z. Tabiat\u0131 icab\u0131 bu e\u015fitler aras\u0131 bir ili\u015fki de\u011fildir ve maalesef T\u00fcrkiye’nin ABD’den taleplerinin kar\u015f\u0131lanma oran\u0131 \u00e7ok da parlak de\u011fildir. Son 20 y\u0131la \u015f\u00f6yle bir bak\u0131n\u0131z: Ermeni tasar\u0131lar\u0131 konusu oldu\u011fu yerde duruyor. Savunma ve Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi Anla\u015fmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde savunma sanayi i\u015f birli\u011fi yerinde say\u0131yor, biten F-16 projesi yenilenmedi. Clinton d\u00f6neminde a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131 s\u00f6z\u00fc verilen Nitelikli Sanayi B\u00f6lgeleri (QIZ) konusunda en ufak bir ilerleme yok. Y\u0131llarca “ticaret kotalar\u0131 kald\u0131r\u0131ls\u0131n” dedik durduk; 2005’te ABD t\u00fcm \u00fclkelere uygulad\u0131\u011f\u0131 kotalar\u0131 kald\u0131r\u0131nca, bu kez ucuz \u00c7in \u00fcr\u00fcnleri T\u00fcrk tekstilini ABD pazar\u0131ndan neredeyse sildi. Yak\u0131n tarihte a\u00e7\u0131klanan “Stratejik Ortak Vizyon Belgesi” ise masa \u00fcst\u00fcnde \u00f6yle duruyor. Ter\u00f6rle m\u00fccadelede anl\u0131k istihbarat payla\u015f\u0131m\u0131 her nedense genellikle T\u00fcrkiye talep etti\u011finde de\u011fil, ABD istedi\u011finde yap\u0131l\u0131yor. \u015eARTLAR ZORLUYOR <\/strong>B\u00fct\u00fcn bunlara ra\u011fmen mevcut uluslararas\u0131 dinamikler ABD’yi T\u00fcrkiye’yle yeni i\u015f birliklerine zorluyor. Bu dinamiklerin ba\u015f\u0131nda ise Rusya Federasyonu’nun durumu geliyor. K\u00fcresel ekonomik krizin en sert \u015fekilde vurdu\u011fu \u00fclkelerden biri olmas\u0131na ra\u011fmen, Rusya’n\u0131n NATO’ya alternatif bir savunma pakt\u0131n\u0131 Orta Asya \u00fclkelerini de i\u00e7erecek \u015fekilde kurmas\u0131 ABD’yi endi\u015felendiriyor. Rusya’n\u0131n alternatif planlarla Nabucco projesini devreden \u00e7\u0131kar\u0131p AB \u00fclkelerini enerji bak\u0131m\u0131ndan kendisine daha fazla ba\u011flamas\u0131 Washington’da dikkatle takip ediliyor. \u00c7ek Cumhuriyeti ve Polonya’ya ABD f\u00fczelerinin konu\u015fland\u0131r\u0131lmas\u0131 plan\u0131yla birlikte ABD-Rusya ili\u015fkileri iyice gergin-le\u015fiyor. E\u011fer Ankara taraf\u0131ndan iyi de\u011ferlen-dirilirse, b\u00fct\u00fcn bunlar asl\u0131nda T\u00fcrkiye’nin ABD ile \u00e7ok boyutlu stratejik ili\u015fkilerini g\u00fc\u00e7lendirmesi i\u00e7in \u00f6nemli bir f\u0131rsat sunuyor. Di\u011fer taraftan, Ba\u015fkan Obama’n\u0131n Irak’tan \u00e7ekilme takvimini a\u00e7\u0131klamas\u0131 da benzer bir f\u0131rsat olarak g\u00f6r\u00fclebilir. ABD’nin Irak’tan, bu \u00fclkede zorlukla tesis etti\u011fi k\u0131smi siyas\u00ee istikrar bozulmadan kazas\u0131z-belas\u0131z \u00e7ekilebilmesinin tek yolu T\u00fcrkiye ile i\u015f birli\u011finden ge\u00e7iyor. Bunun kokusunu alan Barzani’nin son g\u00fcnlerde PKK’ya kar\u015f\u0131 “sert” bir tutum tak\u0131nmas\u0131 herhalde bo\u015funa de\u011fil. \u0130\u00c7\u0130 BO\u015e S\u00d6YLEM <\/strong>Son olarak, ABD ile \u0130ran aras\u0131nda bir diyalog ba\u015flayacaksa, ku\u015fkusuz bu s\u00fcre\u00e7 T\u00fcrkiye’nin de katk\u0131s\u0131yla daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 \u015fekilde y\u00fcr\u00fcyebilir. Hillary Clinton b\u00f6yle bir ortamda, belki de ileriki bir tarihte Obama’n\u0131n resm\u00ee ziyaretine haz\u0131rl\u0131k mahiyetinde, T\u00fcrkiye’yi ziyaret ediyor. Ankara’dan beklenen her iki \u00fclkenin de \u00e7\u0131kar\u0131na olan konularda yo\u011fun i\u015f birli\u011fi kanallar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 zorlamak ama bunu yaparken de Ermeni tezinin Obama y\u00f6netimi taraf\u0131ndan desteklenmesi halinde bu i\u015f birlik-lerinin asla beklenen d\u00fczeyde ger\u00e7ekle\u015fe-meyece\u011fi mesaj\u0131n\u0131 vermektir. Ayaklar\u0131 yere basan bir d\u0131\u015f siyasette, “stratejik ittifak” gibi i\u00e7i bo\u015f s\u00f6ylemlerin yeri olmamal\u0131d\u0131r. Biz \u00f6nce mevcudu muhafaza edip, yeni f\u0131rsatlarla geli\u015ftirelim. Bu bize yeter.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

 \u0130ki \u00fclke aras\u0131nda Stratejik \u0130ttifaktan s\u00f6z edilebilmesi i\u00e7in en az d\u00f6rt unsurun varl\u0131\u011f\u0131 gerekir; \u0130leri teknoloji transferi, Serbest Ticaret Anla\u015fmas\u0131, komuoyu birlikteli\u011fi ve geli\u015fmelere kar\u015f\u0131 ortak bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131… Bu d\u00f6rt unsurun da T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinde var oldu\u011fundan s\u00f6z edemeyiz. ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Hillary Clinton’\u0131n T\u00fcrkiye ziyareti T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin gelece\u011finin ne y\u00f6nde geli\u015fece\u011fi konusunu bir kez daha g\u00fcndeme […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13927,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-825","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/825","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=825"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/825\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13927"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=825"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=825"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=825"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}