{"id":7510,"date":"2023-10-22T09:37:43","date_gmt":"2023-10-22T06:37:43","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=7510"},"modified":"2024-03-06T13:43:27","modified_gmt":"2024-03-06T10:43:27","slug":"filistin-meselesinde-garantorluk-turkiye-gazetesi-22-10-2023","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=7510","title":{"rendered":"Filistin Meselesinde Garant\u00f6rl\u00fck &#8211; T\u00fcrkiye Gazetesi (22.10.2023)"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrkiye&#8217;nin dile getirdi\u011fi, Filistin Meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinde di\u011fer \u00fclkelerin garant\u00f6r olmas\u0131 teklifini detayl\u0131 olarak de\u011ferlendirmek gerekli.<\/p>\n<p>Zira Gazze bombalanmaya devam ederken ve b\u00f6lgeyi ate\u015f topuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesi muhtemel geli\u015fmeler kap\u0131dayken, akan kan\u0131n bir an \u00f6nce durdurulabilmesi i\u00e7in olu\u015fturulan tek m\u00fc\u015fahhas teklif bu. Ukrayna-Rusya \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131nda oldu\u011fu gibi, bir\u00e7ok \u00fclke yang\u0131na k\u00f6r\u00fckle giderken, T\u00fcrkiye insani felaketin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmek i\u00e7in iyi niyetle ve samimiyetle \u00e7aba g\u00f6steren yeg\u00e2ne g\u00fc\u00e7 olarak g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yor.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye, Filistin ile \u0130srail aras\u0131nda ate\u015fkesin temin edilmesi, insani yard\u0131mlar\u0131n Gazze&#8217;ye ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ard\u0131ndan meselenin uluslararas\u0131 hukuk temelinde nihai bir \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel akt\u00f6rlerin de d\u00e2hil olaca\u011f\u0131 \u00e7oklu bir garanti mekanizmas\u0131ndan s\u00f6z ediyor. Peki bu nas\u0131l i\u015fleyecek?<\/p>\n<p>Birinci K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131&#8217;ndan sonra ABD&#8217;nin giri\u015fimiyle 1991 &#8216;de ba\u015flat\u0131lan Madrid Orta Do\u011fu Bar\u0131\u015f S\u00fcreci de asl\u0131nda bir garant\u00f6rl\u00fck sistemi \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Bir yandan \u0130srail ile Arap kom\u015fular\u0131 aras\u0131nda ikili bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcrken, di\u011fer yandan da b\u00f6lgenin tamam\u0131n\u0131 ilgilendiren, ekonomik problemler, kurakl\u0131kla m\u00fccadele, e\u011fitim, istihdam, silahs\u0131zlanma gibi konularda \u00e7ok tarafl\u0131 bir sistem kurulmu\u015ftu. Madrid \u00c7er\u00e7evesi ad\u0131 verilen bu yap\u0131 BM, AB, ABD ve Rusya Federasyonu taraf\u0131ndan teminat alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. &#8220;Orta Do\u011fu D\u00f6rtl\u00fcs\u00fc&#8221; (Ouartet) olarak isimlendirilen bu d\u00f6rt unsur s\u00fcrecin ba\u015far\u0131ya ula\u015fabilmesi i\u00e7in garant\u00f6rl\u00fck yapacaklard\u0131.<\/p>\n<p>1993&#8217;te Filistin ile \u0130srail aras\u0131nda Oslo Anla\u015fmalar\u0131n\u0131n ve 1994&#8217;te \u0130srail-\u00dcrd\u00fcn Bar\u0131\u015f Anla\u015fmas\u0131n\u0131n imzalanmas\u0131 Orta Do\u011fu D\u00f6rtl\u00fcs\u00fcn\u00fcn garant\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcndeki s\u00f6z konusu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde m\u00fcmk\u00fcn oldu. Mamafih, \u0130srail ile L\u00fcbnan ve Suriye aras\u0131ndaki bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri bir sonuca ula\u015famazken, \u00e7ok tarafl\u0131 mekanizma da 1990&#8217;lar\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren sekteye u\u011frad\u0131. 2000 Eyl\u00fcl\u2019\u00fcnde ba\u015flayan \u0130kinci \u0130ntifada, 11 Eyl\u00fcl 2001 ter\u00f6r eylemleri, ABD&#8217;nin Afganistan&#8217;a m\u00fcdahalesi ve \u0130kinci K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131&#8217;yla birlikte Madrid Bar\u0131\u015f S\u00fcreci de, Orta Do\u011fu D\u00f6rtl\u00fcs\u00fc de tarihe kar\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n<p>Bir s\u00fcre ABD&#8217;nin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde, Geni\u015fletilmi\u015f Orta Do\u011fu Projesi (daha bilinen ad\u0131yla B\u00fcy\u00fck Orta Do\u011fu Projesi\/BOP) ad\u0131yla, birtak\u0131m faaliyetler y\u00fcr\u00fct\u00fclse de, 2006&#8217;ya gelindi\u011finde b\u00f6lgede ABD&#8217;ye duyulan g\u00fcvensizlik, Arap toplumlar\u0131yla Arap y\u00f6netimleri aras\u0131ndaki gerilim ve \u0130srail&#8217;in isteksizli\u011fi gibi sebeplerle Amerikal\u0131 Yeni Muhafazak\u00e2rlar\u0131n BOP giri\u015fiminden de bir Orta Do\u011fu bar\u0131\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmad\u0131. Zaten niyet de bu de\u011fildi.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiye&#8217;nin \u00e7oklu garant\u00f6rl\u00fck teklifinin hayata ge\u00e7irilebilmesi i\u00e7in d\u00f6rt temel \u015fart\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi gerekiyor.<\/p>\n<p>Birincisi, s\u00f6z konusu mekanizman\u0131n bir BM karar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak tesis edilmesi gerekiyor. BM G\u00fcvenlik Konseyi karar\u0131, mekanizmaya hem hukuki dayanak te\u015fkil edecek hem de onun uluslararas\u0131 me\u015fruiyetini temin edecektir. Elbette bunun i\u00e7in hi\u00e7bir daim\u00ee \u00fcyenin teklifi veto etmemesi gibi -g\u00fcn\u00fcm\u00fcz dengelerinde- \u00e7ok zor bir engelin a\u015f\u0131lmas\u0131 laz\u0131m.<\/p>\n<p>\u0130kincisi, b\u00f6lge \u00fclkelerinin hangilerinin garant\u00f6r olacaklar\u0131n\u0131n \u00e7ok iyi hesap edilmesi icap ediyor.<\/p>\n<p>M\u0131s\u0131r, \u00dcrd\u00fcn ve Suudi Arabistan&#8217;\u0131n Filistinliler nam\u0131na bu sistemde yer almalar\u0131 zorunlu. Fakat bu \u00fclkelerin Filistin meselesine bak\u0131\u015flar\u0131nda ciddi farkl\u0131l\u0131klar oldu\u011fu gibi, bilhassa \u00dcrd\u00fcn ve M\u0131s\u0131r&#8217;\u0131n kendi i\u00e7 dengelerini de dikkate almak gibi mutlak bir zorunluluklar\u0131 var. Di\u011fer yandan, \u00e7e\u015fitli Filistinli gruplar ve L\u00fcbnan Hizbullah\u0131 \u00fczerindeki etkisini g\u00f6z ard\u0131 edemeyece\u011fimiz ama ABD ve \u0130srail&#8217;le has\u0131m durumunda olan \u0130ran&#8217;\u0131n bu garant\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn neresinde olaca\u011f\u0131 ya da garant\u00f6rl\u00fc\u011fe d\u00e2hil olup olmayaca\u011f\u0131 da evvelemirde \u00e7\u00f6z\u00fcme kavu\u015fturulmas\u0131 gereken bir husus.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Filistin&#8217;in b\u00f6yle bir garant\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc benimsemesi ve sisteme g\u00fcvenmesi gerekli. Bat\u0131 \u015eeria-Gazze aras\u0131ndaki siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f farkl\u0131l\u0131klar\u0131 2006&#8217;daki Filistin Ulusal Konseyi se\u00e7imlerinden bu yana bir t\u00fcrl\u00fc giderilemedi. Filistinli gruplar\u0131n, \u0130srail&#8217;e ve &#8220;iki devletli \u00e7\u00f6z\u00fcme&#8221; bak\u0131\u015flar\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc farkl\u0131l\u0131klar ta\u015f\u0131yor. Kurulmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olursa, garant\u00f6rl\u00fck mekanizmas\u0131n\u0131n muhatab\u0131 sadece Ramallah merkezli Mahmut Abbas y\u00f6netimi mi olacak? Di\u011fer Filistinli gruplar\u0131n muhatap kabul edilmedi\u011fi bir s\u00fcre\u00e7te geli\u015ftirilecek \u00f6neriler ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ger\u00e7e\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir? Bunlar, \u00fczerinde uzun uzun d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken konular.<\/p>\n<p>Ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ba\u015far\u0131l\u0131 olabilmesi i\u00e7in \u0130srail&#8217;in de garant\u00f6rl\u00fck sistemine g\u00fcvenmesi ve bu mekanizmay\u0131 kabullenmesi gerekiyor. H\u00e2lihaz\u0131rda ABD ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok Bat\u0131l\u0131 devletin deste\u011fini alarak Gazze&#8217;de pervas\u0131zca hareket eden, dahas\u0131 b\u00f6lgenin &#8220;Filistinlilerden ar\u0131nd\u0131r\u0131lmas\u0131&#8221; gibi akla ziyan bir projeyi kendi i\u00e7inde ciddi ciddi tart\u0131\u015fan \u0130srail&#8217;in, eninde sonunda Filistin politikas\u0131nda geri ad\u0131m atmas\u0131n\u0131 gerektirecek bir sisteme d\u00e2hil olmas\u0131 bug\u00fcn i\u00e7in \u00e7ok muhtemel de\u011fil.<\/p>\n<p>Hayata ge\u00e7irilmesindeki t\u00fcm zorluklara ra\u011fmen garant\u00f6rl\u00fck teklifi T\u00fcrkiye&#8217;nin meseleye uluslararas\u0131 hukuk, hakkaniyet ve insanc\u0131l hukuk \u00e7er\u00e7evesinde bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren \u00e7ok de\u011ferli bir giri\u015fim. S\u00f6z konusu teklifin T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131&#8217;n\u0131n ortak teklifi h\u00e2line d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, bir yandan Ankara-Bak\u00fc hatt\u0131nda Filistin-\u0130srail \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na yakla\u015f\u0131mdaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n izale edilmesine yard\u0131mc\u0131 olacak, di\u011fer yandan da T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131&#8217;n\u0131n b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel meselelere dair m\u00fc\u015fterek siyasi duru\u015f geli\u015ftirmesi yolunda \u00f6nemli bir \u00f6rnek olu\u015fturacakt\u0131r. Bu sebeple, garant\u00f6rl\u00fck teklifinin T\u00fcrk Devletleri Te\u015fkilat\u0131 b\u00fcnyesinde dillendirilmesi ve Te\u015fkilat&#8217;\u0131n ortak karar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi \u00f6ncelik arz etmelidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkiye&#8217;nin dile getirdi\u011fi, Filistin Meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fcm s\u00fcrecinde di\u011fer \u00fclkelerin garant\u00f6r olmas\u0131 teklifini detayl\u0131 olarak de\u011ferlendirmek gerekli. Zira Gazze bombalanmaya devam ederken ve b\u00f6lgeyi ate\u015f topuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesi muhtemel geli\u015fmeler kap\u0131dayken, akan kan\u0131n bir an \u00f6nce durdurulabilmesi i\u00e7in olu\u015fturulan tek m\u00fc\u015fahhas teklif bu. Ukrayna-Rusya \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131nda oldu\u011fu gibi, bir\u00e7ok \u00fclke yang\u0131na k\u00f6r\u00fckle giderken, T\u00fcrkiye insani felaketin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilmek [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":11635,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-7510","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7510","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7510"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7510\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11635"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7510"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7510"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7510"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}