30 saat s\u00fcren bir isyan ge\u00e7ti\u011fimiz hafta boyunca t\u00fcm d\u00fcnyada konu\u015fuldu. Rusya’n\u0131n son 10 y\u0131ld\u0131r Suriye’den Libya’ya, SAHEL b\u00f6lgesinden Ukrayna’ya s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u0131n\u0131r \u00f6tesi asker\u00ee operasyonlar\u0131n de\u011fi\u015fmez unsuru Wagner’e ba\u011fl\u0131 birliklerin Moskova’ya do\u011fru hareketlenmesi, Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Vladimir Putin’in “koltu\u011funu kaybetmek \u00fczere oldu\u011fu” \u015feklinde abart\u0131l\u0131 yorumlara bile sebep oldu. Belarus Devlet Ba\u015fkan\u0131 Aleksandr Luke\u015fenko’nun devreye girerek, Wagner’in kurucusu ve lideri Yevgeni Prigojin’i ikna etmesiyle isyan \u015fimdilik sona erdi.<\/p>\n
Wagner birliklerinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc Belarus’a ge\u00e7ti. Kremlin’in d\u00fcn itibar\u0131yla Wagner’in la\u011fvedilmesine karar verildi\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131. Prigojin’e ve Wagner \u00fcyelerine kar\u015f\u0131 herhangi bir dava a\u00e7\u0131lmayaca\u011f\u0131 belirtiliyor. Fakat Wagner silahl\u0131 milisler toplamaya devam ediyor. Belarus’ta oldu\u011fu bildirilen Prigojin’in bundan sonra nas\u0131l bir tav\u0131r tak\u0131naca\u011f\u0131 ise bilinmiyor.<\/p>\n
Bir\u00e7ok haberde paral\u0131 asker\u00ee birliklerin K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131’nda ABD’nin kulland\u0131\u011f\u0131 Blackwater’la ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve daha sonra yayg\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde bilgiler yer ald\u0131. Bu bilginin ger\u00e7ekle alakas\u0131 yok. Paral\u0131 askerler bin y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir devletler taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131yor. Asl\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, vatanda\u015f-ordu ya da yurtta\u015f-ordu olarak isimlendirilen ve mecburi askerlik esas\u0131na dayanan mill\u00ee ordular\u0131n kurulu\u015funun en fazla 250 y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fi var. Yani paral\u0131 askerlerden olu\u015fan ordular, mill\u00ee ordulardan \u00e7ok daha uzun zamand\u0131r faaliyet g\u00f6steriyorlar. Perslerde ve Roma’da ordunun esas\u0131n\u0131 paral\u0131 askerler olu\u015fturuyordu. Sel\u00e7uklu ve Osmanl\u0131 ordular\u0131nda da asli i\u015fi sava\u015fmak olan \u00fccretli askerler bulunuyordu.<\/p>\n
Kap\u0131kulu ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi, Yeni\u00e7eriler as\u0131l itibar\u0131yla “k\u00f6le askerlerdi”. Evvelce \u0130slam ordular\u0131nda yer alan ve daha sonra kendi devletlerini kuran “Meml\u00fckler” de benzeri bir niteli\u011fe sahipti. “Kul” olmalar\u0131ndan dolay\u0131, s\u0131radan tebaadan farkl\u0131 bir hukuka tabilerdi. Yeni\u00e7eriler \u00fc\u00e7 ayda bir ulufe ad\u0131yla maa\u015f al\u0131r ve 40 ya\u015f\u0131nda emekli olana de\u011fin askerlik d\u0131\u015f\u0131nda herhangi bir i\u015fle u\u011fra\u015famazlard\u0131. H\u0131ristiyan ailelerden dev\u015firildikten sonra M\u00fcsl\u00fcmanla\u015ft\u0131r\u0131lan ve ‘Ocak’ta s\u0131k\u0131 bir e\u011fitim alarak sava\u015f\u00e7\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen Yeni\u00e7erilerin, OsmanlI Devleti’nin kurulu\u015f y\u0131llar\u0131nda var olan gaza anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 bir nebze devam ettirdikleri kaynaklarda yer almaktad\u0131r. Bununla birlikte, sava\u015flarda elde edilen ganimetin azalmas\u0131, Avrupa devletlerinin co\u011frafi ke\u015fifleriyle birlikte artan g\u00fcm\u00fc\u015f ve alt\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 enflasyonist tesirin Yeni\u00e7erilere \u00f6denen ulufelerin de\u011ferini azaltmas\u0131 gibi sebeplerle 16. Y\u00fczy\u0131l\u0131n sonundan itibaren \u0130stanbul’da s\u0131k s\u0131k ayaklanmalar \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. Elbette Yeni\u00e7eri ayaklanmalar\u0131n\u0131n tek sebebi ekonomik de\u011fildi. Genellikle vezirler ya da pa\u015falar aras\u0131ndaki iktidar m\u00fccadelelerinde Yeni\u00e7erilerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok hadise mevcuttur. Padi\u015fahlar\u0131n tahttan indirildi\u011fi hatta katledildi\u011fi Patrona Halil ve Kabak\u00e7\u0131 Mustafa isyanlar\u0131 bu iktidar m\u00fccadeleleri sonucunda ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Yeni\u00e7eriyi en fazla galeyana getiren, k\u0131\u015flalar\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131p Saray’a y\u00fcr\u00fcmelerine ve “kelle istemelerine” yol a\u00e7an sebeplerin en ba\u015f\u0131nda ise Yeni\u00e7erili\u011fin la\u011fvedilece\u011fi, yeni bir ordu kurulaca\u011f\u0131 ve onlar\u0131n da “Ocaklar\u0131na incir a\u011fac\u0131 dikilece\u011fi” s\u00f6ylentileri olmu\u015ftur. Hotin Seferinde kendilerinden bekledi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde sava\u015fmayan Yeni\u00e7erilerin yerine yeni bir ordu kurmak istedi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesini yak\u0131nlar\u0131yla payla\u015fan zavall\u0131 Gen\u00e7 Osman’\u0131n Yedikule’deki feci ak\u0131beti karde\u015fi IV. Murat’ta Yeni\u00e7eri’ye kar\u015f\u0131 bir g\u00fcvensizlik hissi olu\u015ftursa da, 27 ya\u015f\u0131nda \u00f6len bu sultan\u0131n \u00f6mr\u00fc Kap\u0131kulu’na tam bir \u00e7ekid\u00fczen vermeye yetmemi\u015ftir.<\/p>\n
19. Y\u00fczy\u0131la gelindi\u011finde varolu\u015f sebebini kaybeden ve tam anlam\u0131yla bir ba\u015fa\u011fr\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fen Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131 1826’da kanl\u0131 \u015fekilde ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda (bu s\u0131rada \u00f6ld\u00fcr\u00fclen Yeni\u00e7eri say\u0131s\u0131n\u0131n en az 5 bin oldu\u011fu kaynaklarda yaz\u0131yor) \u0130stanbul halk\u0131 bu hadiseye Vak’a-i Hayriye (Hay\u0131rl\u0131 Vak’a) ad\u0131n\u0131 vermi\u015fti…<\/p>\n
Wagner’in ayaklanmas\u0131na Yeni\u00e7eri \u0130syan\u0131 benzetmesi yapmak baz\u0131 a\u00e7\u0131lardan do\u011frudur. La\u011fvedileceklerini, Rus ordusuna ba\u011flanacaklar\u0131n\u0131 ve kendilerine yap\u0131lan \u00f6demelerin ciddi manada azalaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenen Wagner birliklerinde memnuniyetsizlik ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Ukrayna sava\u015f\u0131nda verdikleri b\u00fcy\u00fck kay\u0131plar\u0131 Rus generallerinin beceriksizli\u011fine ba\u011flayan Prigojin, tarihte \u00f6rneklerini \u00e7ok g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00fczere, ba\u015far\u0131s\u0131z generallerin g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131n\u0131 Putin’den istedi. Kendisine nas\u0131l s\u00f6zler verildi\u011fini daha bilmiyoruz ama Prigojin’in Moskova’ya 100 kilometre kala durmas\u0131n\u0131n, “Rus kan\u0131 d\u00f6k\u00fclmesin” diye oldu\u011funa itibar etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Rusya Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 ve Hava Kuvvetleri Komutan\u0131n\u0131n son bir haftad\u0131r “kay\u0131p” olu\u015flar\u0131, Wagner’in talep etti\u011fi “kelleleri” alm\u0131\u015f olabilece\u011fini akla getiriyor…<\/p>\n
ABD ve \u0130ngiltere Wagner’in isyan\u0131n\u0131n arkas\u0131nda olmayabilir. Fakat ortaya \u00e7\u0131kan karma\u015fadan sonuna kadar yararlanmaya ve Rusya’n\u0131n Ukrayna’daki pozisyonunun zay\u0131flamas\u0131 i\u00e7in ellerinden geleni yapmaya devam edecekler.<\/p>\n
Paral\u0131 askerlerin kontrol edilmesinin zor oldu\u011funu bu son \u00f6rnek bir kez daha g\u00f6sterdi. Fakat vatanda\u015f-ordular\u0131n da siviller taraf\u0131ndan kontrol\u00fcn\u00fcn en az paral\u0131 askerin kontrol\u00fc kadar zor oldu\u011funu ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmamal\u0131y\u0131z. Unutmayal\u0131m ki, T\u00fcrkiye’deki darbeleri paral\u0131 ordular yapmad\u0131!..<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
30 saat s\u00fcren bir isyan ge\u00e7ti\u011fimiz hafta boyunca t\u00fcm d\u00fcnyada konu\u015fuldu. Rusya’n\u0131n son 10 y\u0131ld\u0131r Suriye’den Libya’ya, SAHEL b\u00f6lgesinden Ukrayna’ya s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u0131n\u0131r \u00f6tesi asker\u00ee operasyonlar\u0131n de\u011fi\u015fmez unsuru Wagner’e ba\u011fl\u0131 birliklerin Moskova’ya do\u011fru hareketlenmesi, Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Vladimir Putin’in “koltu\u011funu kaybetmek \u00fczere oldu\u011fu” \u015feklinde abart\u0131l\u0131 yorumlara bile sebep oldu. Belarus Devlet Ba\u015fkan\u0131 Aleksandr Luke\u015fenko’nun devreye girerek, […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":11743,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-7195","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7195","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7195"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7195\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11743"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7195"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7195"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}