{"id":6277,"date":"2022-10-02T15:11:31","date_gmt":"2022-10-02T12:11:31","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=6277"},"modified":"2024-03-06T16:24:06","modified_gmt":"2024-03-06T13:24:06","slug":"cumhurbaskani-inonu-ve-haham-levinger-turkiye-gazetesi02-10-2022","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=6277","title":{"rendered":"Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130n\u00f6n\u00fc ve Haham Levinger &#8211; T\u00fcrkiye Gazetesi (02.10.2022)"},"content":{"rendered":"<div>\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131ktan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye Filistin\u2019den bir mektup geldi. 11 Eyl\u00fcl 1939 tarihli ve Haham Isaac Shalom Levinger imzal\u0131 mektup siyasal tarihimizin en ilgin\u00e7 olaylar\u0131ndan birinin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 olu\u015fturuyordu.<\/div>\n<div>Adolf Hitler\u2019in talimat\u0131yla harekete ge\u00e7en Alman ordusu 1 Eyl\u00fcl 1939\u2019da Polonya\u2019ya sald\u0131rm\u0131\u015f, 3 Eyl\u00fcl\u2019de \u0130ngiltere ve Fransa, Almanya\u2019ya sava\u015f ilan etmi\u015fti. T\u00fcrkiye\u2019nin endi\u015fesi, o tarihlerde 12 Ada\u2019y\u0131 da elinde bulunduran \u0130talya\u2019n\u0131n Bat\u0131 Anadolu\u2019ya sald\u0131rmas\u0131yd\u0131. 1939\u2019un bahar aylar\u0131ndan itibaren D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 \u015e\u00fckr\u00fc Sara\u00e7o\u011flu ile Ankara\u2019daki \u0130ngiltere B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Hughe Knatchbull-Hugessen aras\u0131nda yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde, Fransa\u2019n\u0131n da d\u00e2hil olaca\u011f\u0131 bir \u00dc\u00e7l\u00fc \u0130ttifak \u00fczerinde durulmaktayd\u0131.<\/div>\n<div>Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn en b\u00fcy\u00fck korkusu SSCB ile Almanya\u2019n\u0131n anla\u015fmas\u0131yd\u0131. Almanya ile \u0130talya aras\u0131nda zaten 22 May\u0131s\u2019ta bir ittifak antla\u015fmas\u0131 imzalanm\u0131\u015ft\u0131. Moskova ile Berlin aras\u0131ndaki so\u011fukluk ortadan kalkar ise, T\u00fcrkiye hem bat\u0131dan hem de do\u011fudan ayn\u0131 anda tehdit almaya ba\u015flayacakt\u0131.<\/div>\n<div>\u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn korkusu 22 A\u011fustos\u2019ta ger\u00e7ek oldu. SSCB ve Almanya d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131 Molotov ile Ribbentrop iki devlet aras\u0131nda sald\u0131rmazl\u0131k antla\u015fmas\u0131 imzalad\u0131lar. B\u00f6ylece Almanya, do\u011fu s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 garantiye alm\u0131\u015f oldu. 1 Eyl\u00fcl\u2019de Polonya\u2019ya sald\u0131ran Hitler, Stalin\u2019in kendisine kar\u015f\u0131l\u0131k vermeyece\u011finden emindi. Zaten ilerleyen d\u00f6nemde, 22 A\u011fustos antla\u015fmas\u0131n\u0131n, Almanya ve SSCB\u2019nin Polonya\u2019y\u0131 payla\u015fmas\u0131na dair gizli h\u00fck\u00fcmleri de oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/div>\n<div>Avrupa\u2019da manzaran\u0131n toz duman i\u00e7inde oldu\u011fu ve Ankara\u2019da endi\u015felerin had safhaya y\u00fckseldi\u011fi bir zamanda Haham Levinger\u2019in mektubu Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye ula\u015ft\u0131.<\/div>\n<div>Mektubunun ba\u015f\u0131nda kendisini Kud\u00fcs\u2019te Tap\u0131nak Duvar\u0131\u2019n\u0131n yan\u0131nda oturan 73 ya\u015f\u0131nda bir haham olarak tan\u0131tan Levinger&nbsp;<strong>\u201cdiktat\u00f6r h\u0131rs\u0131zlar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 harbe s\u00fcr\u00fckleyeceklerini ve h\u0131rs\u0131zl\u0131kla \u00e7ok adam \u00f6ld\u00fcreceklerini epey evvelden bildi\u011fini\u201d<\/strong>&nbsp;iddia etmekteydi.&nbsp;<strong>\u201cY\u0131lanlar\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in her millet vazifesini yapmaya u\u011fra\u015f\u0131yor. Fenal\u0131\u011f\u0131 kald\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. B\u00fcy\u00fck Britanya gibi demokratlarla beraber, \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc bir hayvan d\u00fc\u015fmanla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunuyorlar\u201d<\/strong>&nbsp;\u015feklinde yazan Haham, \u0130ngiltere Kral\u0131\u2019n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in dua etti\u011fini ifade etmekteydi.<\/div>\n<div>Mektubuna&nbsp;<strong>\u201cTalmud\u2019da yaz\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu gibi: \u0130nsanlar\u0131n Krallar\u0131n Kral\u0131na dualar\u0131 Mukaddes Garbi Duvardan ge\u00e7melidir. Bunun i\u00e7in orada ellerimi a\u00e7\u0131p, g\u00f6zya\u015flar\u0131m\u0131 d\u00f6k\u00fcp, Allah\u2019a dua ediyor ve en B\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcn yard\u0131m\u0131 i\u00e7in kana kana a\u011fl\u0131yorum\u201d&nbsp;<\/strong>c\u00fcmleleriyle devam eden Haham Levinger, Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019den, \u201c<strong>asker\u00ee ve din\u00ee merasimler yapmas\u0131n\u0131 kabul etmesini\u201d<\/strong>&nbsp;rica ediyordu.&nbsp;<strong>\u0130n\u00f6n\u00fc ailesine \u201cher daim gece yar\u0131s\u0131nda\u201d dua etmek i\u00e7in Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn ve e\u015finin isimlerini de bilmesi gerekti\u011fini mektubuna ekleyen Haham \u201cald\u0131\u011f\u0131 paray\u0131 zavall\u0131 fakirlere ve babas\u0131z \u00e7ocuklara da\u011f\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d da yazmay\u0131 ihmal etmemekteydi.<\/strong><\/div>\n<div>Yazan\u0131n kimli\u011fi kadar, muhtevas\u0131 itibar\u0131yla da epey ilgin\u00e7 olan bu mektup ekim ba\u015f\u0131nda Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye ula\u015ft\u0131. Haham mektubuna bir foto\u011fraf\u0131n\u0131 ve kendisinin ger\u00e7ekten&nbsp;<strong>\u201cTalmud\u2019u insanl\u0131\u011fa hakk\u0131yla \u00f6\u011freten Allah-korkusu olan bir ki\u015fi oldu\u011funa \u015fahitlik edecek\u201d<\/strong>&nbsp;Avrupal\u0131 ve Amerikal\u0131 hahamlar\u0131n listesini de eklemi\u015fti.<\/div>\n<div>Avrupa\u2019daki sava\u015f geni\u015flerken T\u00fcrkiye\u2019nin, \u0130ngiltere ve Fransa ile uygun \u015fartlarda bir ittifaka girmesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u00fcrmekteydi. \u0130talya her an sava\u015fa d\u00e2hil olabilirdi. 17 Eyl\u00fcl\u2019de Polonya\u2019y\u0131 i\u015fgale ba\u015flayan SSCB\u2019nin T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 mevcut tavr\u0131n\u0131 devam ettirmesinin -1925 anla\u015fmas\u0131ndan ba\u015fka- bir garantisi yoktu. T\u00fcrk ordusunun, olursa bir Alman sald\u0131r\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 dayanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Sava\u015f\u0131n k\u0131sa ve T\u00fcrk s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan uzakta s\u00fcrmesi Ankara\u2019daki herkesin temennisiydi. Sonbahar\u0131n kasveti artarken, sava\u015f da derinle\u015fiyordu.&nbsp;<strong>\u0130\u015fte b\u00f6yle bir ortamda Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130n\u00f6n\u00fc, \u201csenin i\u00e7in dua edeyim\u201d diyen Levinger\u2019in mektubunu okudu ve Ba\u015fbakan Refik Saydam\u2019a, Haham\u2019a olumlu cevap verilmesi talimat\u0131n\u0131 iletti.<\/strong><\/div>\n<div>Ba\u015fbakanl\u0131k \u00d6zel Kalem M\u00fcd\u00fcr\u00fc Hasan \u015e\u00fckr\u00fc Adal, 27 Ekim 1939\u2019da siyasal tarihimizin en ilgin\u00e7 talimatlar\u0131ndan birini, Kud\u00fcs Konsolosu\u2019na yollad\u0131. Mutad olan\u0131n hilaf\u0131na, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinden de\u011fil do\u011frudan do\u011fruya konsoloslu\u011fa giden talimatta \u015funlar yazmaktayd\u0131:<\/div>\n<div><strong>\u201cKud\u00fcs\u2019ten isim ve adresi a\u015fa\u011f\u0131da yaz\u0131l\u0131 z\u00e2t taraf\u0131ndan Reisicumhurumuza sunulup Riyaseticumhurdan Say\u0131n Ba\u015fvekile tevdi buyurulan mektupta; Reisicumhurumuzun isim ve soy adlar\u0131 ile Muhterem refikalar\u0131n\u0131n isimleri sorulmaktad\u0131r. Say\u0131n Reisicumhurumuzun ve refikalar\u0131n\u0131n isimlerinin a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde kendisine bildirilmesini ve yine makam\u0131n\u0131za g\u00f6nderilen be\u015f \u0130ngiliz liras\u0131n\u0131n mektup sahibine tesviyesini rica ederim. \u0130stedi\u011fi isimler: Mevhibe \u0130n\u00f6n\u00fc, \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc.\u201d<\/strong><\/div>\n<div>Kendisi, e\u015fi ve T\u00fcrkiye i\u00e7in \u201cKrallar\u0131n Kral\u0131na\u201d dua etsin diye Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019n\u00fcn be\u015f \u0130ngiliz alt\u0131n\u0131 yollad\u0131\u011f\u0131 Haham Levinger ger\u00e7ekten dua etti mi, ettiyse neler diledi bilmiyorum. Be\u015f \u0130ngiliz alt\u0131n\u0131n\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n \u015fahsi hesab\u0131ndan m\u0131, \u00f6rt\u00fcl\u00fc \u00f6denekten mi gitti\u011fine dair de ar\u015fivde bir kay\u0131t bulamad\u0131m.<\/div>\n<div>Kullan\u0131c\u0131 dostu modern bir arama sistemiyle herkese hizmet sunan Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Devlet Ar\u015fivleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n zengin koleksiyonunda kim bilir ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar i\u00e7in daha ne ilgin\u00e7 belgeler var. Ar\u015fiv y\u00f6neticilerimize ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131m\u0131za ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131m\u0131za destekleri i\u00e7in y\u00fcrekten te\u015fekk\u00fcr ediyorum.<\/div>\n<div>Bir b\u00fcy\u00fck te\u015fekk\u00fcr de, Diplomatik Ar\u015fiv\u2019deki Filistin belgelerini Devlet Ar\u015fivlerine devrederek ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n hizmetine sunulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131\u2019m\u0131z Say\u0131n Mevl\u00fbt \u00c7avu\u015fo\u011flu\u2019na.<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131ktan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Cumhurba\u015fkan\u0131 \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc\u2019ye Filistin\u2019den bir mektup geldi. 11 Eyl\u00fcl 1939 tarihli ve Haham Isaac Shalom Levinger imzal\u0131 mektup siyasal tarihimizin en ilgin\u00e7 olaylar\u0131ndan birinin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 olu\u015fturuyordu. Adolf Hitler\u2019in talimat\u0131yla harekete ge\u00e7en Alman ordusu 1 Eyl\u00fcl 1939\u2019da Polonya\u2019ya sald\u0131rm\u0131\u015f, 3 Eyl\u00fcl\u2019de \u0130ngiltere ve Fransa, Almanya\u2019ya sava\u015f ilan etmi\u015fti. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":11908,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[37],"class_list":["post-6277","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete","tag-37"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6277","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6277"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6277\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/11908"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6277"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6277"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6277"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}