{"id":5802,"date":"2021-12-26T09:32:44","date_gmt":"2021-12-26T06:32:44","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=5802"},"modified":"2024-03-06T22:39:32","modified_gmt":"2024-03-06T19:39:32","slug":"2022de-kuresel-dengeler-turkiye-gazetesi26-12-2021","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=5802","title":{"rendered":"2022\u2019de k\u00fcresel dengeler-T\u00fcrkiye Gazetesi(26.12.2021)"},"content":{"rendered":"<p>Ge\u00e7en senenin sonunda oldu\u011fu gibi 2021\u2019in son g\u00fcnlerinde de d\u00fcnyadaki en \u00f6nemli g\u00fcndem ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 Covid-19 salg\u0131n\u0131. A\u015f\u0131lar\u0131n devreye girmesiyle \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131nda bir azalma ya\u015fanm\u0131\u015f olsa da, vir\u00fcs\u00fcn yeni varyantlar\u0131 t\u00fcm \u00fclkelerde insanlar\u0131 hasta etmeye devam ediyor. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc istatistiklerine g\u00f6re ilk ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnden bu yana 5,4 milyon insan bu hastal\u0131k y\u00fcz\u00fcnden hayat\u0131n\u0131 kaybetti. D\u00fcnya n\u00fcfusunun 8 milyar oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, iki y\u0131l i\u00e7inde hastal\u0131k sebebiyle \u00f6lenlerin oran\u0131n\u0131n \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Her y\u0131l 10 milyondan fazla insan kanserden \u00f6l\u00fcyor. Sadece 2020\u2019de 630 bin ki\u015fi s\u0131tmadan \u00f6ld\u00fc. AIDS\u2019ten \u00f6lenlerin say\u0131s\u0131 1 milyon civar\u0131nda. Covid-19\u2019un geli\u015fmi\u015f &#8211; az geli\u015fmi\u015f ayr\u0131m\u0131 olmaks\u0131z\u0131n t\u00fcm \u00fclkelerde h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131, di\u011fer hastal\u0131klar i\u00e7in olmad\u0131\u011f\u0131 kadar y\u00fcksek bir duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n<p>2021\u2019i bitirirken 3,7 milyar insan iki doz a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f durumda. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, a\u015f\u0131lanmas\u0131 gereken insanlar\u0131n %52\u2019si hen\u00fcz a\u015f\u0131s\u0131z. Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerde a\u015f\u0131lanma oran\u0131 %60 &#8211; %75 aras\u0131nda seyrederken, \u00e7o\u011funlu\u011fu Afrika ve Asya\u2019da bulunan geli\u015fmekte olan ya da az geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde bu oran %20\u2019nin alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcyor. A\u015f\u0131lanma oran\u0131, Yemen\u2019de %1,2, Tanzanya\u2019da %1,5, G\u00fcney Sudan\u2019da %1,6, Cibuti\u2019de %2,6. Bir\u00e7ok \u00fclkeye yeterli say\u0131da a\u015f\u0131 ula\u015fmam\u0131\u015f durumda.<\/p>\n<p>Di\u011fer yandan a\u015f\u0131 bollu\u011fu ya\u015fanan bir\u00e7ok \u00fclkede de, \u00e7e\u015fitli sebeplerle \u201ca\u015f\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131\u201d olanlar y\u00fcz\u00fcnden a\u015f\u0131lanma oran\u0131 belli bir seviyenin \u00fczerine t\u0131rmanam\u0131yor. N\u00fcfusun %62\u2019sinin tam olarak a\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131 ABD\u2019de Covid-19\u2019dan \u00f6lenlerin say\u0131s\u0131 815 bini buldu. Bu rakam t\u00fcm \u00fclkeler aras\u0131nda ABD\u2019nin en y\u00fcksek \u00f6l\u00fcm say\u0131s\u0131na sahip oldu\u011funu g\u00f6steriyor. ABD Ba\u015fkan\u0131 Biden\u2019\u0131n koltu\u011fa oturdu\u011fu 20 Ocak 2021\u2019den bu yana en fazla mesaiyi, vatanda\u015flar\u0131n\u0131 a\u015f\u0131 konusunda ikna etmeye harcad\u0131. Bu konuda hedefine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenemez. Covid salg\u0131n\u0131n\u0131n tetikledi\u011fi ekonomik kriz derinle\u015fiyor. ABD\u2019de hayat pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131 h\u0131zla artarken, i\u015fsizlik azalm\u0131yor. Bu da Demokrat iktidara olan g\u00fcvenin, daha ilk y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda %40\u2019a gerilemesine yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n<p>K\u00fcresel salg\u0131n ortal\u0131\u011f\u0131 kas\u0131p kavururken, k\u00fcresel \u0131s\u0131nma ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011finden kaynaklanan tehditler t\u00fcm \u00fclkelerin g\u00fcndeminde h\u0131zla y\u00fckseliyor. Is\u0131nma bir yandan buzullar\u0131n erimesine, sular\u0131n y\u00fckselmesine, baz\u0131 b\u00f6lgelerde a\u015f\u0131r\u0131 kurakl\u0131\u011fa, baz\u0131 yerlerde a\u015f\u0131r\u0131 ya\u011f\u0131\u015flara yol a\u00e7arken, bir yandan da milyonlarca insan\u0131n yer de\u011fi\u015ftirmesine, ekonomik ve siyasal istikrars\u0131zl\u0131klara sebep oluyor. 2022\u2019de a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lme riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olan insanlar\u0131n say\u0131s\u0131 BM taraf\u0131ndan 35 milyon olarak ilan edildi. Bunun en az yar\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7ocuklar olu\u015fturuyor. 260 milyon insan yetersiz besleniyor. Kelebek etkisi yoluyla geli\u015fmekte olanlardan geli\u015fmi\u015f \u00fclkelere d\u00fcnyan\u0131n her yerinde bu durumun olumsuz etkileri g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n<p>2022\u2019ye girerken ABD-\u00c7in-Rusya ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde AB aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler rekabeti derinle\u015fiyor. Ukrayna, Balkanlar, Tayvan ve Pasifik\u2019teki gerilimler yeni y\u0131la ta\u015f\u0131n\u0131yor. 2021\u2019de evvelki y\u0131la nazaran sakinle\u015fmi\u015f olsa da Suriye, L\u00fcbnan, Irak ve Yemen\u2019deki s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n yeniden alevlenmesi ihtimali var. Pakistan-Hindistan aras\u0131nda n\u00fckleer dengeye dayal\u0131 nispi eylemsizli\u011fin 2022\u2019de de devam etmesi, Kuzey Kore\u2019nin n\u00fckleer program\u0131n\u0131n, \u0130ran\u2019\u0131n ise \u201c\u015f\u00fcpheli\u201d n\u00fckleer program\u0131n\u0131n Bat\u0131 i\u00e7in endi\u015fe kayna\u011f\u0131 olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi beklenebilir. \u0130brahim Anla\u015fmalar\u0131n\u0131n siyasi yank\u0131lar\u0131 devam edecek. K\u00f6rfez \u00fclkeleri ile \u0130srail aras\u0131ndaki diplomatik ili\u015fkiler geli\u015fecek. Filistinlilerin b\u00f6lgedeki yaln\u0131zla\u015fmas\u0131 durmayacak. Bu da, 2022 i\u00e7inde iki devletli adil bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn geli\u015ftirilmesi ihtimalini zay\u0131flatacak.<\/p>\n<p>H\u00e2len k\u00fcresel lider pozisyonunda olan ABD\u2019nin Ba\u015fkan\u0131 Biden\u2019\u0131n sa\u011fl\u0131k durumu 2022\u2019de daha fazla tart\u0131\u015f\u0131lacak. Kas\u0131m 2022\u2019de yap\u0131lacak ara se\u00e7imlere giderken, eski Ba\u015fkan Trump ve Cumhuriyet\u00e7iler, Biden\u2019\u0131n \u00fclkeyi y\u00f6netme yeteneklerini kaybetti\u011fi arg\u00fcman\u0131n\u0131 siyasi tart\u0131\u015fma ortam\u0131nda \u0131s\u0131tacaklar. Kas\u0131m 2022 ayn\u0131 zamanda Biden\u2019\u0131n 80 ya\u015f\u0131na bast\u0131\u011f\u0131 ay olacak.<\/p>\n<p>Yeni y\u0131l yakla\u015f\u0131rken, t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131 ilgilendiren \u201cfelaket senaryolar\u0131\u201d, devletler aras\u0131ndaki klasik rekabet ve m\u00fccadele anlat\u0131mlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7iyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc k\u00fcreselle\u015fmenin ilk 50 y\u0131l\u0131n\u0131 tamamlamaya yakla\u015f\u0131rken, bir yandan k\u00fcresel be\u015feri sermayenin niteliklerinde radikal bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ya\u015fan\u0131yor di\u011fer yandan da, biyosistem t\u00fcm bile\u015fenleriyle de\u011fi\u015fiyor. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n kendi \u00fcr\u00fcn\u00fc olan makinelerin esiri olmas\u0131 riski, art\u0131k \u00f6nemli g\u00fcvenlik tehditleri aras\u0131nda say\u0131l\u0131yor. K\u00fcresel tehditlerle, ancak k\u00fcresel \u00e7apta i\u015f birli\u011fiyle m\u00fccadele edilebilece\u011fi bir kez daha ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n<p>2022 y\u0131l\u0131n\u0131n herkes i\u00e7in sa\u011fl\u0131k ve huzur dolu ge\u00e7mesini dilerim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ge\u00e7en senenin sonunda oldu\u011fu gibi 2021\u2019in son g\u00fcnlerinde de d\u00fcnyadaki en \u00f6nemli g\u00fcndem ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 Covid-19 salg\u0131n\u0131. A\u015f\u0131lar\u0131n devreye girmesiyle \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131nda bir azalma ya\u015fanm\u0131\u015f olsa da, vir\u00fcs\u00fcn yeni varyantlar\u0131 t\u00fcm \u00fclkelerde insanlar\u0131 hasta etmeye devam ediyor. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc istatistiklerine g\u00f6re ilk ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnden bu yana 5,4 milyon insan bu hastal\u0131k y\u00fcz\u00fcnden hayat\u0131n\u0131 kaybetti. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":12029,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[30],"class_list":["post-5802","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete","tag-30"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5802","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5802"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5802\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12029"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}