ABD, T\u00fcrkiye\u2019yi CAATSA kapsam\u0131na sokarak F-35 program\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131. T\u00fcrkiye\u2019nin bu programa tekrar d\u00e2hil edilmesi yak\u0131n gelecekte m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc hem y\u00f6netim hem de Kongre T\u00fcrkiye\u2019ye mesafeli. Ankara S-400\u2019lerden vazge\u00e7medik\u00e7e, F-35\u2019lerin verilmeyece\u011fi vurgulan\u0131yor. T\u00fcrkiye\u2019nin projeye kat\u0131l\u0131m i\u00e7in verdi\u011fi 1,4 milyar dolar\u0131n ne olaca\u011f\u0131 ise ge\u00e7en haftan\u0131n \u00f6nemli tart\u0131\u015fma konular\u0131ndan biri oldu.<\/p>\n
Amerikan taraf\u0131n\u0131n, T\u00fcrkiye\u2019nin 1,4 milyar dolarl\u0131k alaca\u011f\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda yeni versiyon F-16 u\u00e7aklar\u0131n\u0131 vermeyi ve T\u00fcrkiye\u2019nin elindeki F-16\u2019lar\u0131 modernize etmeyi \u00f6nerdi\u011fi bas\u0131na yans\u0131d\u0131. ABD\u2019nin yetkili kurumlar\u0131 bu iddiay\u0131 yalanlayacak bir a\u00e7\u0131klama da yapmad\u0131lar. Dolay\u0131s\u0131yla, F-35 paras\u0131 yerine F-16 verilmesi konusunun Biden y\u00f6netiminde yer alan birileri taraf\u0131ndan Ankara\u2019daki muhataplar\u0131na aktar\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funa \u015f\u00fcphe yok. Peki bu m\u00fcmk\u00fcn olur mu?<\/p>\n
Benim cevab\u0131m net bir \u201chay\u0131r\u201d. Zira ABD kanunlar\u0131na g\u00f6re 50 milyon dolarl\u0131k her t\u00fcrl\u00fc silah ihracat\u0131 i\u00e7in Temsilciler Meclisi\u2019nin onay\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 gerekiyor. Yani Biden y\u00f6netimi i\u00e7inden birileri ABD silah firmalar\u0131na para kazand\u0131rmak i\u00e7in yurt d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7ok iyi m\u00fc\u015fteriler bulsa bile, Temsilciler Meclisi pek\u00e2l\u00e2 bu sat\u0131\u015f s\u00fcrecine ta\u015f koyabilir, ya da en iyi ihtimalle sat\u0131\u015f\u0131 \u015farta ba\u011flayabilir. T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkileri tarihinde ge\u00e7mi\u015fte bunun \u00f6rneklerini \u00e7ok g\u00f6rd\u00fck. Bug\u00fcn y\u00f6netim istekli g\u00f6r\u00fclse bile Kongre engelinin a\u015f\u0131lmas\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fil.<\/p>\n
Ankara \u015fayet paras\u0131n\u0131 geri almak istiyorsa, 1,4 milyar dolar\u0131 silah olarak de\u011fil ama ba\u015fka \u015fekillerde talep edebilir. Mesela ABD devletine olan \u00e7e\u015fitli bor\u00e7lardan bu miktar silinebilir. Ama Ankara paras\u0131n\u0131 de\u011fil de T\u00fcrk Hava Kuvvetleri i\u00e7in acilen gerekli olan u\u00e7aklar\u0131 almak istiyorsa, onun yolu ABD siyasetinin kurallar\u0131na uygun hareket etmekten ge\u00e7iyor. \u201cRoma\u2019da Romal\u0131 gibi davranmak laz\u0131m\u201d s\u00f6z\u00fc \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n Roma \u0130mparatorlu\u011fu olma iddias\u0131ndaki ABD i\u00e7in de ge\u00e7erli.<\/p>\n
ABD\u2019ye bir \u015feyi kabul ettirmenin \u00fc\u00e7 \u015fart\u0131 var:<\/p>\n
1-<\/strong>ABD i\u00e7in vazge\u00e7ilmez olmak. ABD\u2019nin k\u00fcresel stratejik planlar\u0131nda hayati \u00f6nemi haiz bir pozisyonda bulunmak.<\/p>\n 2-<\/strong>ABD Ba\u015fkan\u0131n\u0131n i\u00e7 siyasi hedeflerinin ger\u00e7ekle\u015fmesi -bir sonraki se\u00e7imi kazanmas\u0131- i\u00e7in uluslararas\u0131 alandaki tutumuyla katk\u0131 vermesi gereken bir \u00fclke durumunda olmak.<\/p>\n 3-<\/strong>ABD y\u00fcr\u00fctme ve yasama kuvvetleri \u00fczerinde etkili olan bask\u0131-\u00e7\u0131kar gruplar\u0131 ve lobiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6neme sahip bir \u00fclke olmak.<\/p>\n Bu \u00fc\u00e7 \u015farttan biri bile varsa, bir \u00fclkenin Vashington\u2019dan istediklerini elde etmesi kolayla\u015f\u0131r. T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu \u015fartlar\u0131, geriden ba\u015flayarak, de\u011ferlendirelim.<\/p>\n Paras\u0131n\u0131 \u00f6deyerek istihdam etti\u011fi ticari lobi firmalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, Vashington\u2019da Ankara i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan kimse kalmad\u0131. Bir avu\u00e7 T\u00fcrk k\u00f6kenli ABD vatanda\u015f\u0131 b\u00f6l\u00fck p\u00f6r\u00e7\u00fck durumda ve kayda de\u011fer hi\u00e7bir siyasi etkileri yok. Kar\u015f\u0131 cephe ise, Ermeni lobisinden FET\u00d6\u2019ye kadar bir\u00e7ok unsuru i\u00e7eriyor. T\u00fcrkiye d\u00fc\u015fmanlar\u0131 son derece koordineli hareket ediyorlar. B\u00f6yle olunca da y\u00fcr\u00fctmede ve yasamada T\u00fcrkiye\u2019ye m\u00fczahir olmak, lin\u00e7 edilmek i\u00e7in yeterli sebep say\u0131l\u0131yor.<\/p>\n ABD Ba\u015fkan\u0131n\u0131n siyasi hedeflerinin ba\u015f s\u0131ralar\u0131nda salg\u0131nla ve ekonomik krizle m\u00fccadele geliyor. Tuhaf ama Biden ile \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f bir d\u0131\u015f politika hedefi yok. \u00c7in ya da \u0130ran konusunda Biden\u2019\u0131n ne yapmak istedi\u011fi belli de\u011fil. Ama demokrasi ve insan haklar\u0131 konusu hem Biden\u2019\u0131n hem de mensubu oldu\u011fu Demokrat Partinin geleneksel \u00f6ncelikleri aras\u0131nda yer al\u0131yor. Bu konuda \u201cba\u015fka \u00fclkelerin i\u00e7i\u015flerine kar\u0131\u015fmama\u201d gibi bir \u00e7ekinceleri de yok. Zaten ABD b\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finin ge\u00e7en hafta T\u00fcrk yarg\u0131s\u0131na do\u011frudan m\u00fcdahale etme pervas\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da bu tutumun par\u00e7as\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla Biden\u2019\u0131n siyaseti i\u00e7in T\u00fcrkiye b\u00fcy\u00fck bir anlam ta\u015f\u0131m\u0131yor. Hat\u0131rlayal\u0131m, Obama kendisini ziyaret eden Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan\u2019a \u201cbu kentte benden ba\u015fka dostunuz yok\u201d demi\u015fti. Biden bunu bile demiyor.<\/p>\n Son olarak ABD\u2019nin grand stratejisinde T\u00fcrkiye\u2019nin yerine bakarsak, di\u011fer iki maddeden farkl\u0131 olarak T\u00fcrkiye ile yak\u0131n i\u015f birli\u011finin h\u00e2len \u00f6nde gelen bir ihtiya\u00e7 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Zira ABD\u2019nin k\u00fcresel \u00e7aptaki en \u00f6nemli hedefi \u00c7in\u2019i etkisizle\u015ftirmek ise, Avrasya-Afroasya ekseninde \u00c7in\u2019i durdurmak i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019nin de aralar\u0131nda bulundu\u011fu \u00fclkelerle ittifak ili\u015fkilerini sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak ABD\u2019nin i\u015fine gelir. Fakat di\u011fer iki maddedeki olumsuzluklar o kadar fazla ki, ABD\u2019nin temel stratejisinde bile T\u00fcrkiye\u2019nin yerini g\u00f6lgeliyorlar. T\u00fcrkiye\u2019ye dair bir stratejik k\u00f6rl\u00fck olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yorlar.<\/p>\n T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin son 10 y\u0131l\u0131n\u0131 inceledi\u011fimde g\u00f6r\u00fcyorum ki, \u201ckompart\u0131man diplomasisini\u201d s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in evvela treni rayda tutmak gerek. Onun i\u00e7in de yukar\u0131daki \u00fc\u00e7 \u015fart\u0131n her biri i\u00e7in ayr\u0131 ayr\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmak laz\u0131m.<\/p>\n