{"id":5441,"date":"2021-08-29T09:07:43","date_gmt":"2021-08-29T06:07:43","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=5441"},"modified":"2024-03-06T23:00:04","modified_gmt":"2024-03-06T20:00:04","slug":"buyuk-devlet-sorumlulugu-turkiye-gazetesi29-08-2021","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=5441","title":{"rendered":"B\u00fcy\u00fck devlet sorumlulu\u011fu-T\u00fcrkiye Gazetesi(29.08.2021)"},"content":{"rendered":"<div>Vietnam, Irak ve Afganistan\u2019\u0131n ortak bir \u00f6zelli\u011fi var. ABD askerleri \u00fc\u00e7\u00fcnden de \u00e7ekilirken arkalar\u0131nda kaos b\u0131rakt\u0131lar. ABD, Vietnam\u2019da yenildi. Giderken, 20 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n m\u00fcdahalesi s\u0131ras\u0131nda kendisiyle i\u015f birli\u011fi yapanlar\u0131n\u0131n g\u00f6zlerindeki ya\u015flara bakmad\u0131. Saygon\u2019un son g\u00fcnlerini anlatan belgesellerde on binlerce Vietnaml\u0131n\u0131n can havliyle ABD B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finin bah\u00e7esine s\u0131\u011f\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131, deniz piyadelerinin i\u00e7eriye giri\u015flere m\u00fcsaade etmedikleri, \u00e7ift pervaneli helikopterlerin sadece ABD vatanda\u015flar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Geride b\u0131rak\u0131lanlar Viet-Kong\u2019un insaf\u0131na kald\u0131lar. \u00c7o\u011fu vatana ihanetten yarg\u0131land\u0131 ve cezaland\u0131r\u0131ld\u0131. Vietnam y\u0131llarca kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131ktan ve sava\u015ftan kurtulamad\u0131.<\/div>\n<div>Irak\u2019\u0131n i\u015fgali boyunca, ABD\u2019nin 2003\u2019te bu \u00fclkeye d\u00fczenledi\u011fi sald\u0131r\u0131 s\u0131ras\u0131nda oldu\u011fundan daha fazla Irakl\u0131 hayat\u0131n\u0131 kaybetti. ABD i\u015fgalinde hayat\u0131n\u0131 kaybeden Irakl\u0131 sivillerin say\u0131s\u0131n\u0131n 1 milyona vard\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131 var. ABD Irak\u2019tan \u00e7ekildi\u011finde geride birbirine di\u015f bileyen iki y\u00f6netim birimi ve \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f bir devlet sistemi b\u0131rakt\u0131. Daha da \u00e7arp\u0131c\u0131 olan\u0131, Amerikan i\u015fgali s\u0131ras\u0131nda a\u011fz\u0131na kadar doldurulan Irak hapishanelerinde DEA\u015e do\u011fdu ve b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Suriye\u2019den Yemen\u2019e Irak\u2019tan M\u0131s\u0131r\u2019a b\u00f6lgenin istikrar\u0131n\u0131 bozan DEA\u015e, Pakistan ve Afganistan\u2019da da ye\u015ferme alan\u0131 buldu. Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc K\u00e2bil\u2019i kana bulayan ve \u00e7ekilmekte olan Amerikan askerlerini de hedef alan sald\u0131r\u0131lar\u0131 DEA\u015e\u2019\u0131n d\u00fczenledi\u011fi iddia ediliyor.<\/div>\n<div>ABD, Vietnam\u2019a G\u00fcney Vietnam liderinin davetiyle \u201cdan\u0131\u015fman\u201d olarak gitmi\u015fti. Irak sald\u0131r\u0131s\u0131 ve i\u015fgali ise, Saddam H\u00fcseyin\u2019in kitle imha silahlar\u0131 \u00fcretti\u011fi \u015feklindeki koskoca bir yalana dayan\u0131yordu. Irak i\u015fgalinden hemen \u00f6nceki Afganistan operasyonunun ise di\u011fer ikisinden en \u00f6nemli fark\u0131, Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u00fcvenlik Konseyinin alm\u0131\u015f oldu\u011fu kararlara dayanmas\u0131yd\u0131. 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131 d\u00fcnya ABD ile dayan\u0131\u015fma h\u00e2lindeydi ve ABD\u2019nin Afganistan\u2019da yapt\u0131klar\u0131n\u0131 Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin t\u00fcm\u00fc g\u00f6rmezden geldi.<\/div>\n<div>Bush ve Obama d\u00f6nemlerinde Afganistan\u2019da on binlerce S\u0130HA sald\u0131r\u0131s\u0131 d\u00fczenleyen ABD binlerce sivili \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Hollywood y\u00f6netmenleri bile \u00f6ld\u00fcr\u00fclen her masum sivilin Taliban\u2019a kat\u0131l\u0131m\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini \u00f6\u011frendiler ve filmlerine aktard\u0131lar. Pentagon ve Beyaz Saray ise Irak\u2019ta ve Afganistan\u2019da Vietnam\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 tekrarlad\u0131. Daha \u00e7ok asker, daha \u00e7ok bombalama, kontroll\u00fc t\u0131rmand\u0131rma. Sonu\u00e7 Vietnam\u2019dakinden farkl\u0131 olmad\u0131. ABD\u2019ye olan g\u00fcvensizlik ve husumet katlanarak b\u00fcy\u00fcd\u00fc.<\/div>\n<div>H\u00e2lbuki, Afganistan ve Irak i\u015fgallerinin ard\u0131ndan ABD\u2019ye BM taraf\u0131ndan \u201ci\u015fgalci devlet sorumlulu\u011fu\u201d y\u00fcklenmi\u015fti. BM b\u00f6yle bir tan\u0131mlama yaparak i\u015fgalleri aklam\u0131yor ama ABD\u2019nin i\u015fgalci g\u00fc\u00e7 olarak otoriteyi temin etme m\u00fckellefiyeti bulundu\u011funu karara ba\u011fl\u0131yordu. Nitekim Afganistan\u2019da Taliban, Irak\u2019ta Saddam rejimlerini y\u0131kan ABD bunlar\u0131n yerine yeni d\u00fczenler kurmak zorundayd\u0131. B\u00fcy\u00fck devlet olman\u0131n gere\u011fi de buydu. Fakat ABD Irak\u2019ta b\u00fcy\u00fck devlet gibi davranmad\u0131. Suriye\u2019de de s\u0131n\u0131fta kald\u0131. Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, \u201ckimyasal silahlar benim k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgim\u201d diyen Obama, kimyasal silahlar kullan\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen hareketsiz kalmay\u0131 tercih etti. DEA\u015e Suriye\u2019nin kuzeyini kontrol etmeye ba\u015flay\u0131nca ABD bir b\u00fcy\u00fck devletten beklenmeyecek bir i\u015f daha yapt\u0131. G\u00fcya DEA\u015e\u2019a kar\u015f\u0131 en g\u00fc\u00e7l\u00fc m\u00fcttefik olarak ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc PYD\/YPG\u2019yi se\u00e7ti. NATO m\u00fcttefiki T\u00fcrkiye\u2019yi k\u00fcst\u00fcrme pahas\u0131na yapt\u0131 bunu. ABD, Irak\u2019ta ve Suriye\u2019de b\u00fcy\u00fck devlet gibi davranmad\u0131. Bug\u00fcn de Afganistan\u2019daki 20 y\u0131ll\u0131k i\u015fgalini sanki \u201carkas\u0131ndan kovalayan var\u201d gibi sona erdirirken b\u00fcy\u00fck devlet gibi davranm\u0131yor.<\/div>\n<div>B\u00fcy\u00fck devlet olmak, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel sistemleri etkileyecek kararlar almadan \u00f6nce m\u00fcttefiklerle isti\u015fare etmeyi gerektirir. Al\u0131nacak karar\u0131n k\u0131sa ve orta vadeli sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 tahmin etmek ve karar\u0131 uygulamaya ondan sonra koymak da b\u00fcy\u00fck devlet olman\u0131n gere\u011fidir. B\u00fcy\u00fck devlet, kendisiyle i\u015f birli\u011fi yapanlar\u0131 y\u00fcz \u00fcst\u00fc b\u0131rakmaz. ABD Afganistan\u2019da b\u00fcy\u00fck devlet gibi davranmad\u0131. Bug\u00fcnk\u00fc b\u00fcy\u00fck trajedi ABD\u2019nin b\u00fcy\u00fck devlet gibi davranmamas\u0131n\u0131n sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.<\/div>\n<div>K\u00e2bil bombalamalar\u0131ndan sonra Ba\u015fkan Biden\u2019\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131na bakarsak, ABD yine m\u00fcttefikleriyle de\u011fil tek ba\u015f\u0131na hareket edecek. Bu da yeni yanl\u0131\u015flar\u0131 do\u011furacak. Irak\u2019taki yanl\u0131\u015flar Suriye\u2019dekilerle ve Afganistan\u2019dakilerle birle\u015fti\u011finde dev gibi bir DEA\u015e problemiyle ba\u015f ba\u015fa kalaca\u011f\u0131z.<\/div>\n<div>B\u00f6yle bir atmosferde T\u00fcrk askerinin K\u00e2bil\u2019den \u00e7ekilme karar\u0131 \u00e7ok yerinde ve do\u011fru. T\u00fcrkiye, di\u011fer yabanc\u0131 g\u00fc\u00e7lerden farkl\u0131 olarak 20 y\u0131l boyunca Afgan halk\u0131n\u0131n hizmetinde oldu. Bu y\u00f6n\u00fcyle T\u00fcrkiye \u015f\u00fckranla an\u0131lacakt\u0131r. M\u00fcttefikleriyle isti\u015fare etmeyi gereksiz bulan bir b\u00fcy\u00fck devletin Afganistan\u2019da bundan sonra yol a\u00e7acaklar\u0131 son 20 y\u0131ldakinden \u00e7ok daha y\u0131k\u0131c\u0131 olabilir. Bu kaosun ortas\u0131nda kalmak T\u00fcrkiye\u2019ye bir \u015fey kazand\u0131rmaz.<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vietnam, Irak ve Afganistan\u2019\u0131n ortak bir \u00f6zelli\u011fi var. ABD askerleri \u00fc\u00e7\u00fcnden de \u00e7ekilirken arkalar\u0131nda kaos b\u0131rakt\u0131lar. ABD, Vietnam\u2019da yenildi. Giderken, 20 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n m\u00fcdahalesi s\u0131ras\u0131nda kendisiyle i\u015f birli\u011fi yapanlar\u0131n\u0131n g\u00f6zlerindeki ya\u015flara bakmad\u0131. Saygon\u2019un son g\u00fcnlerini anlatan belgesellerde on binlerce Vietnaml\u0131n\u0131n can havliyle ABD B\u00fcy\u00fckel\u00e7ili\u011finin bah\u00e7esine s\u0131\u011f\u0131nmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131, deniz piyadelerinin i\u00e7eriye giri\u015flere m\u00fcsaade etmedikleri, \u00e7ift pervaneli [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":12059,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[30],"class_list":["post-5441","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete","tag-30"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5441","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5441"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5441\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12059"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5441"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5441"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5441"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}