{"id":1854,"date":"2016-05-15T14:00:18","date_gmt":"2016-05-15T11:00:18","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1854"},"modified":"2024-03-07T16:15:12","modified_gmt":"2024-03-07T13:15:12","slug":"bu-frenkler-boyledir-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1854","title":{"rendered":"&#8220;Bu Frenkler B\u00f6yledir&#8221; (15.05.2016) T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/cagrierhan.net\/back\/js\/ckeditor\/fileman\/uploads\/prof_dr_cagri.erhan@2x.jpg\" alt=\"\"><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Avrupa Parlamentosu\u2019nun ald\u0131\u011f\u0131 kararla birlikte Avrupa Birli\u011fi\u2019nin T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na vize muafiyetini yoku\u015fa s\u00fcrmeye ba\u015flamas\u0131 s\u00fcrpriz olmad\u0131. Vize muafiyeti ve geri kabul protokollerinin ilk imzaland\u0131\u011f\u0131 Aral\u0131k 2013\u2019ten bu yana \u00e7o\u011fu AB \u00fclkesinin vizenin kald\u0131r\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in k\u0131rk dereden su getirece\u011fi belliydi. Sanki vizeler ezelden beri uygulanmaktaym\u0131\u015f da, AB T\u00fcrkiye\u2019ye bir cemile yaparak kald\u0131r\u0131yormu\u015f yahut T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n zaten 1973\u2019teki Katma Protokol\u2019den bu yana kazan\u0131lm\u0131\u015f haklar\u0131 yokmu\u015f da, her \u015fey 2013 protokolleriyle ba\u015flam\u0131\u015f gibi bir tav\u0131r i\u00e7ine giren Br\u00fcksel\u2019in niyeti m\u00fclteci kriziyle beraber netle\u015fti. \u2018Suriyelileri geri al, sana para vereyim ve vizeyi kald\u0131ray\u0131m\u2019 \u015feklinde \u00f6zetlenebilecek etik d\u0131\u015f\u0131 bir tutumu diplomatik pazarl\u0131k zanneden Avrupa Birli\u011fi devlet adamlar\u0131 asl\u0131nda kendi getirdikleri \u00f6neriyi bile suland\u0131rma aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7ine girdiler.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">T\u00fcrkiye ile AB aras\u0131nda vize konusunda ya\u015fananlar tam 186 y\u0131l \u00f6nce Osmanl\u0131 Devleti ile ABD aras\u0131nda ya\u015fanan benzeri bir s\u00fcreci akl\u0131m\u0131za getirdi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">XIX. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Akdeniz\u2019de ve Osmanl\u0131 limanlar\u0131nda ticari \u00e7\u0131karlar\u0131 bulunan ABD, \u0130stanbul\u2019a diplomatik heyetler g\u00f6ndererek, iki \u00fclke aras\u0131nda bir ticaret anla\u015fmas\u0131 yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6stermekteydi. Ticari kapit\u00fclasyonlar ihtiva eden bir anla\u015fma yap\u0131labilirse, Osmanl\u0131 limanlar\u0131ndan mal ta\u015f\u0131yan Amerikan gemileri de, benzeri anla\u015fmalara sahip baz\u0131 Avrupa devletlerinin sahip oldu\u011fu g\u00fcmr\u00fck ayr\u0131cal\u0131klar\u0131ndan istifade edebilecek, \u0130stanbul\u2019da bir b\u00fcy\u00fckel\u00e7ilik a\u00e7abilecekti. Osmanl\u0131 Devleti ise gerek anla\u015fman\u0131n tek tarafl\u0131 olarak sadece ABD\u2019ye haklar sa\u011flayacak olmas\u0131ndan, gerek zaten bir\u00e7ok \u00fclkeye ayr\u0131cal\u0131k tan\u0131nm\u0131\u015fken, devletin daha fazla vergi geliri kayb\u0131na u\u011framamas\u0131 niyetiyle bu taleplere y\u0131llar boyunca kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. 1827\u2019deki Navarin felaketinde Osmanl\u0131-M\u0131s\u0131r m\u00fc\u015fterek donanmas\u0131 \u0130ngiliz-Frans\u0131z-Rus m\u00fc\u015fterek donanmas\u0131 taraf\u0131ndan yok edilince, Osmanl\u0131-Amerikan ili\u015fkilerinde yeni bir sayfa a\u00e7\u0131ld\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Ticaret anla\u015fmas\u0131 pe\u015finde ko\u015fan Amerikal\u0131 diplomatlar yeni Osmanl\u0131 donanmas\u0131n\u0131n kurulmas\u0131na ABD\u2019nin yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini Bab\u0131ali\u2019ye iletince, Osmanl\u0131 Devleti her istedi\u011finde sava\u015f gemisi ve sava\u015f gemisi yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131labilecek malzemeyi ABD\u2019nin sataca\u011f\u0131 garantisini alarak, ABD vatanda\u015flar\u0131na ticari ve adli ayr\u0131cal\u0131klar tan\u0131yan bir anla\u015fma yapmay\u0131 kabul etti. B\u00f6ylece 7 May\u0131s 1830\u2019da (14 Zilkade 1245) imzalanan Ticaret ve Seyrisefain Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n gizli maddesinde, ABD\u2019nin Osmanl\u0131 Devleti\u2019ne sava\u015f gemisi sataca\u011f\u0131 ifadesi a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde yer ald\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Anla\u015fma\u2019n\u0131n onay\u0131 i\u00e7in ABD Senatosu\u2019nda yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde \u00e7ok say\u0131da senat\u00f6r gizli maddeye \u00e7e\u015fitli gerek\u00e7eler ileri s\u00fcrerek kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131lar. Yap\u0131lan oylamada tamamen ABD\u2019ye ayr\u0131cal\u0131klar sa\u011flayan dokuz madde onaylan\u0131rken, gizli maddenin onaylanmas\u0131 reddedildi. Halbuki, uzun s\u00fcre geri \u00e7evirdi\u011fi Amerikal\u0131 diplomatlarla Osmanl\u0131\u2019n\u0131n anla\u015fma yapmay\u0131 kabul etmesinin tek sebebi s\u00f6z konusu gizli maddede yer alan d\u00fczenlemeydi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Gizli maddenin onaylanmamas\u0131 \u0130stanbul\u2019da b\u00fcy\u00fck bir memnuniyetsizli\u011fe sebep oldu. Baz\u0131 Osmanl\u0131 devlet adamlar\u0131 bu h\u00e2liyle anla\u015fman\u0131n Sultan II. Mahmud&nbsp;taraf\u0131ndan onaylanarak y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokulmamas\u0131 gerekti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunurlarken, aralar\u0131nda Sadrazam\u2019\u0131n da bulundu\u011fu bir di\u011fer grup ise en az\u0131ndan ABD\u2019nin \u0130stanbul\u2019da el\u00e7ilik a\u00e7mas\u0131na izin verilmesi gerekti\u011fini, anla\u015fman\u0131n toptan reddedilmesinin Amerikal\u0131lara verilmi\u015f \u00e7ok a\u011f\u0131r bir cevap olaca\u011f\u0131n\u0131 ifade ettiler. Sultan II. Mahmud&nbsp;ABD\u2019nin s\u00f6z\u00fcn\u00fc tutmamas\u0131yla ilgili olarak, bu yaz\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na ilham veren o me\u015fhur s\u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00f6yledi:<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">&#8220;Frenklerin \u00e2detleri kend\u00fclerinin mukaddema (ba\u015flang\u0131\u00e7ta) s\u00f6yledikleri s\u00f6zden n\u00fckul etme\u011fe (caymaya) asla utanmazlar. Hemen kend\u00fclerine menafi\u2019i olacak (kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na olan) maslahat ne ise an\u0131 tervice bakarlar (onu tutmaya bakarlar).&#8221;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">ABD\u2019nin s\u00f6z\u00fcn\u00fc tutmamas\u0131 sebebiyle Osmanl\u0131 Devleti anla\u015fmay\u0131 onaylamay\u0131 geciktirince, ABD Ba\u015fkan\u0131 Andrew Jackson New Yorklu bir gemi m\u00fchendisini \u0130stanbul\u2019a yollad\u0131. ABD Maslahatg\u00fczar\u0131 da, anla\u015fmay\u0131 m\u00fczakere eden Amerikal\u0131 diplomatlar\u0131n yetkilerini a\u015farak bir gizli maddeyi metne eklediklerini, bu maddenin onaylanmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 ama ABD H\u00fck\u00fcmeti\u2019nin Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin donanmas\u0131n\u0131 yeniden in\u015fas\u0131na elinden geldi\u011fince yard\u0131m edece\u011fini belirten bir senedi Reis\u00fclk\u00fcttap Efendi\u2019ye (D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131) verdi. Bu taahh\u00fct \u00fczerine Ekim 1831\u2019de II. Mahmud&nbsp;eksik anla\u015fmay\u0131 onaylad\u0131. Yani Amerikal\u0131lar bir parmak balla, tamamen kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na bir anla\u015fmay\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe sokmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Aradan uzun bir zaman ge\u00e7mi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen \u2018Frenklerin \u00e2detleri\u2019 sizce de\u011fi\u015fmi\u015f mi?<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Avrupa Parlamentosu\u2019nun ald\u0131\u011f\u0131 kararla birlikte Avrupa Birli\u011fi\u2019nin T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na vize muafiyetini yoku\u015fa s\u00fcrmeye ba\u015flamas\u0131 s\u00fcrpriz olmad\u0131. Vize muafiyeti ve geri kabul protokollerinin ilk imzaland\u0131\u011f\u0131 Aral\u0131k 2013\u2019ten bu yana \u00e7o\u011fu AB \u00fclkesinin vizenin kald\u0131r\u0131lmamas\u0131 i\u00e7in k\u0131rk dereden su getirece\u011fi belliydi. Sanki vizeler ezelden beri uygulanmaktaym\u0131\u015f da, AB T\u00fcrkiye\u2019ye bir cemile yaparak kald\u0131r\u0131yormu\u015f yahut T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n zaten [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13150,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[11],"class_list":["post-1854","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete","tag-11"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1854","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1854"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1854\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13150"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1854"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1854"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1854"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}