{"id":1737,"date":"2015-11-01T15:28:08","date_gmt":"2015-11-01T12:28:08","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1737"},"modified":"2024-03-07T17:10:27","modified_gmt":"2024-03-07T14:10:27","slug":"iran-suudi-arabistan-rekabeti-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1737","title":{"rendered":"\u0130ran-Suudi Arabistan rekabeti (01.11.2015) T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Suriye meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in bug\u00fcnlerde ayn\u0131 masa etraf\u0131na zoraki otursalar da, \u0130ran&#8217;la Suudi Arabistan aras\u0131ndaki gerilim hi\u00e7 h\u0131z kesmeden b\u00fcy\u00fcmeye devam ediyor. Gerilimin son halkas\u0131n\u0131 hac s\u0131ras\u0131nda ya\u015fanan facia olu\u015fturuyor. \u0130ran y\u00f6netimi, y\u00fczlerce \u0130ranl\u0131n\u0131n da hayatlar\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi bu facian\u0131n b\u00fcy\u00fcmesinde Suudi istihbarat\u0131n\u0131n rol\u00fc oldu\u011fu \u015feklinde a\u00e7\u0131klamalar yapmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Ba\u015f\u0131ndan itibaren Baas&#8217;\u0131n yan\u0131nda yer alan \u0130ran, Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131na ba\u011fl\u0131 &#8216;g\u00f6n\u00fcll\u00fc&#8217; silahl\u0131 gruplar\u0131 \u00fclkeye sokarak rejim muhaliflerine kar\u015f\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmaya girmekten \u00e7ekinmemi\u015fti. Rejime ba\u011fl\u0131 g\u00fc\u00e7lere silah ve m\u00fchimmat deste\u011fini de devam ettiren \u0130ran, Rusya&#8217;n\u0131n bir ay \u00f6nce denkleme dahil olmas\u0131yla, Suriye&#8217;deki operasyonlar\u0131n\u0131 Moskova&#8217;yla koordineli ger\u00e7ekle\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. Viyana&#8217;daki Suriye Zirvesi&#8217;nde uzun y\u0131llar sonra m\u00fczakere masas\u0131nda bir araya gelen \u0130ran ve Suudi d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131, aralar\u0131ndaki meselenin Suriye&#8217;den ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131ndalar.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Tahran-Riyad rekabetinin di\u011fer bir alan\u0131 Yemen. Suudi Arabistan&#8217;\u0131n &#8216;yumu\u015fak karn\u0131&#8217; niteli\u011findeki bu \u00fclkede \u015eii gruplara verdi\u011fi destekle Tahran, kelimenin tam anlam\u0131yla Riyad&#8217;\u0131n nas\u0131r\u0131na bas\u0131yor. Yemen&#8217;de \u015eiilerin ba\u015far\u0131 kazanmas\u0131 durumunda bunun hem petrol sevkiyat\u0131n\u0131 tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrece\u011fini hem de kendi \u00fclkesindeki \u015eii n\u00fcfusun kontrol alt\u0131nda tutulmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen Suudiler, baz\u0131 Arap \u00fclkelerini de yanlar\u0131na alarak ba\u015flatt\u0131klar\u0131 Yemen&#8217;e y\u00f6nelik \u00e7ok uluslu m\u00fcdahalenin dozunu zaman zaman art\u0131r\u0131yorlar. Suriye geli\u015fmelerinin g\u00f6lgesinde kalan Yemen m\u00fcdahalesinde b\u00fcy\u00fck miktarda sivil kay\u0131p oldu\u011fu uluslararas\u0131 ajanslar taraf\u0131ndan aktar\u0131l\u0131yor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Irak&#8217;taki \u0130ran-Suudi rekabetinin ana eksenini de S\u00fcnni-\u015eii ayr\u0131m\u0131 olu\u015fturuyor. \u015eii partilerle organik ili\u015fki i\u00e7inde olan \u0130ran y\u00f6netimi, Ba\u011fdat&#8217;tan Basra&#8217;ya uzanan \u00e7ok geni\u015f bir alanda i\u015flerin kendi istedi\u011fi gibi gitmesinden memnun. Bu durum ise Suudi Arabistan&#8217;\u0131n &#8216;himayesi&#8217; alt\u0131ndaki Kuveyt ve Bahreyn \u00fczerinde ciddi bir bask\u0131 olu\u015fturuyor. Her iki \u00fclke de Suudi Arabistan&#8217;la \u00e7ok s\u0131k\u0131 ili\u015fkiler geli\u015ftirmek zorunda kal\u0131yorlar. Keza Birle\u015fik Arap Emirlikleri de, K\u00f6rfez giri\u015findeki aidiyeti tart\u0131\u015fmal\u0131 adalar y\u00fcz\u00fcnden ihtilaf i\u00e7inde oldu\u011fu \u0130ran&#8217;a kar\u015f\u0131, Suudilerle asker\u00ee ili\u015fkilerini s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Son olarak L\u00fcbnan&#8217;da Hariri suikast\u0131ndan bu yana \u0130ran&#8217;la Suudi Arabistan sadece birbirine muhalif siyasal partileri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda birbiriyle \u00e7at\u0131\u015fan silahl\u0131 \u00f6rg\u00fctleri de desteklemeye devam ediyorlar.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">D\u00f6rt \u00fclkede yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f olsa da asl\u0131nda \u0130ran&#8217;la Suudi Arabistan aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 m\u00fccadelesi t\u00fcm Orta Do\u011fu&#8217;yu kaps\u0131yor. Bu \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 \u015fimdilik vekaleten bir \u00e7at\u0131\u015fma \u015feklinde y\u00fcr\u00fcyor. Hakl\u0131 olarak buna &#8216;\u0130ran-Suudi Arabistan So\u011fuk Sava\u015f\u0131&#8217; diyenler var. ABD ile SSCB aras\u0131nda yakla\u015f\u0131k yar\u0131m y\u00fczy\u0131l boyunca devam eden So\u011fuk Sava\u015f&#8217;ta, taraflar birbirleriyle do\u011frudan silahl\u0131 \u00e7at\u0131\u015fmaya hi\u00e7bir zaman girmemi\u015f ama destekledikleri \u00fclkeler ve gruplar \u00fczerinden m\u00fccadele etmi\u015flerdi. Kapitalizm ile kom\u00fcnizm aras\u0131nda ideolojik bir \u00e7eki\u015fme g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcnde olsa da, ABD-SSCB aras\u0131ndaki so\u011fuk sava\u015f\u0131n as\u0131l sebebi her iki \u00fclkenin de evrensel d\u00fczeyde \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme arzusuydu. \u0130ran-Suudi Arabistan so\u011fuk sava\u015f\u0131nda da, \u00f6ne \u00e7\u0131kan unsur S\u00fcnni-\u015eii \u00e7eki\u015fmesi gibi g\u00f6z\u00fckse de, mezhepsel farkl\u0131l\u0131klar sadece b\u00f6lgede kendilerine hizmet edecek daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir asabiyye olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131lan ara\u00e7tan ibaret.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">1960&#8217;lar\u0131n sonunda ABD Ba\u015fkan\u0131 Richard Nixon Basra K\u00f6rfezi&#8217;ni denetleyebilmek i\u00e7in &#8216;ikiz s\u00fctun politikas\u0131&#8217; ad\u0131yla bilinen bir stratejiyi uygulamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Buna g\u00f6re ABD Basra K\u00f6rfezinin iki yakas\u0131ndaki \u0130ran ve Suudi Arabistan ile ili\u015fkilerini g\u00fc\u00e7lendirecek, her iki \u00fclkenin, SSCB&#8217;nin ve Bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 Arap milliyet\u00e7isi unsurlar\u0131n K\u00f6rfez b\u00f6lgesindeki faaliyetlerini durdurmak i\u00e7in i\u015f birli\u011fi yapmalar\u0131n\u0131 te\u015fvik edecekti. Suudi Arabistan 1973 Arap-\u0130srail sava\u015f\u0131ndan sonra Bat\u0131 \u00fclkelerine uygulanan petrol ambargosuna \u00f6nc\u00fcl\u00fck edince, \u0130ran ise 1979&#8217;daki &#8220;\u0130slam \u0130nk\u0131lab\u0131&#8221;ndan sonra bu stratejinin d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131. 1980&#8217;lerde Washington-Riyad ili\u015fkileri yeniden \u0131s\u0131nmaya ba\u015flad\u0131. Bilhassa ailece petrol i\u015fiyle i\u015ftigal eden baba ve o\u011ful Bush d\u00f6neminde Suud ailesi tekrar ABD&#8217;nin en yak\u0131n m\u00fcttefiklerinden biri haline geldi. \u0130ran kar\u015f\u0131s\u0131nda Suudi Arabistan&#8217;\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc destek\u00e7isi -bu \u00fclkeye milyarlarca dolarl\u0131k silah satan- ABD oldu.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">G\u00fcn\u00fcm\u00fczde eskiye nazaran daha karma\u015f\u0131k bir durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. ABD, n\u00fckleer anla\u015fmadan sonra uluslararas\u0131 alana entegre etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u0130ran kar\u015f\u0131s\u0131nda Suudileri eskisi kadar i\u015ftiyakla desteklemeyebilir. Bu ise Riyad&#8217;\u0131n hayati d\u00fc\u015fman\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Tahran&#8217;a kar\u015f\u0131 hi\u00e7 de &#8216;geleneksel&#8217; olmayan ittifak aray\u0131\u015flar\u0131na girmesine yol a\u00e7abilir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Suriye m\u00fczakerelerinin sonucu ne olursa olsun, \u0130ran-Suudi m\u00fccadelesi uzun y\u0131llar daha sona ermeyecek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Suriye meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in bug\u00fcnlerde ayn\u0131 masa etraf\u0131na zoraki otursalar da, \u0130ran&#8217;la Suudi Arabistan aras\u0131ndaki gerilim hi\u00e7 h\u0131z kesmeden b\u00fcy\u00fcmeye devam ediyor. Gerilimin son halkas\u0131n\u0131 hac s\u0131ras\u0131nda ya\u015fanan facia olu\u015fturuyor. \u0130ran y\u00f6netimi, y\u00fczlerce \u0130ranl\u0131n\u0131n da hayatlar\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi bu facian\u0131n b\u00fcy\u00fcmesinde Suudi istihbarat\u0131n\u0131n rol\u00fc oldu\u011fu \u015feklinde a\u00e7\u0131klamalar yapmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Ba\u015f\u0131ndan itibaren Baas&#8217;\u0131n yan\u0131nda yer alan \u0130ran, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13305,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-1737","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1737","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1737"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1737\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13305"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1737"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1737"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1737"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}