{"id":15881,"date":"2024-05-26T10:14:47","date_gmt":"2024-05-26T07:14:47","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=15881"},"modified":"2024-05-28T10:16:42","modified_gmt":"2024-05-28T07:16:42","slug":"tayvan-gerilimi-turkiye-gazetesi-26-05-2024","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=15881","title":{"rendered":"Tayvan Gerilimi \u2013 T\u00fcrkiye Gazetesi (26.05.2024)"},"content":{"rendered":"\n<p>\u00c7in Halk Cumhuriyeti (\u00c7HC) Tayvan Bo\u011faz\u0131&#8217;nda &#8220;M\u00fc\u015fterek K\u0131l\u0131\u00e7&#8221; ad\u0131yla bir tatbikat yap\u0131yor. Taipei y\u00f6netimi tatbikat s\u0131ras\u0131nda \u00c7in Halk Kurtulu\u015f Ordusuna ba\u011fl\u0131 baz\u0131 birliklerin Tayvan ile \u00c7in anakaras\u0131 aras\u0131ndaki orta hatt\u0131 ihlal ettiklerini iddia ediyor. Hatta Tayvan silahl\u0131 kuvvetleri muhtemel bir ihlal ya da sald\u0131r\u0131y\u0131 engelleme maksad\u0131yla alarma ge\u00e7irilmi\u015f durumda. ABD ise \u00c7HC&#8217;nin Tayvan&#8217;\u0131 &#8220;i\u015fgal etmeye d\u00f6n\u00fck&#8221; herhangi bir eylemde bulunmamas\u0131n\u0131 istiyor.<br><br>Tayvan meselesi, k\u00f6kleri 1949&#8217;da ABD&#8217;nin destekledi\u011fi \u00c7an Key \u015eek liderli\u011findeki Komintang kuvvetlerinin, Japonya&#8217;n\u0131n i\u015fgalinden 1945&#8217;te kurtar\u0131lan adaya yerle\u015fmesine kadar uzanan son derece karma\u015f\u0131k bir konu. \u00c7in Cumhuriyeti ad\u0131yla, BM&#8217;de \u00c7in&#8217;i temsil eden Tayvan&#8217;\u0131n \u00fcyeli\u011fi, ABD eski ba\u015fkanlar\u0131ndan Richard Nixon&#8217;\u0131n &#8220;yak\u0131nla\u015fma&#8221; stratejisi sonucunda \u00c7HC&#8217;nin BM&#8217;ye \u00fcye olarak kabul edilmesiyle 1971&#8217;de sonland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Aralar\u0131nda ABD&#8217;nin de bulundu\u011fu bir\u00e7ok devlet, o tarihten sonra Tayvan ile diplomatik ili\u015fkilerini kesmi\u015f ve \u00c7HC ile ili\u015fki kurmu\u015ftu.<br><br>Bug\u00fcn itibariyle 23,5 milyonluk n\u00fcfusa sahip olan Tayvan&#8217;la tam diplomatik ili\u015fkisi bulunan sadece 12 devlet var. 118 devletin Tayvan&#8217;la hi\u00e7bir ili\u015fkisi bulunmuyorken, aralar\u0131nda T\u00fcrkiye ve ABD&#8217;nin de bulundu\u011fu 56 devletin Tayvan&#8217;da, ba\u015fta ticaret ofisi olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli isimler ta\u015f\u0131yan temsilcilikleri var. Kurum olarak Avrupa Birli\u011fi ve 23 Avrupa devleti ba\u015fkent Taipei&#8217;de temsilci bulundururken, k\u0131tadan 22 devlet Tayvan&#8217;la hi\u00e7bir seviyede ili\u015fki kurmamay\u0131 tercih ediyor. Bununla birlikte Tayvan, aralar\u0131nda Asya Kalk\u0131nma Bankas\u0131 ve Asya Pasifik Ekonomik i\u015fbirli\u011fi Forumu da olan 40&#8217;tan fazla uluslararas\u0131 kurulu\u015fa \u00fcye. Bu rakamlar bile uluslararas\u0131 siyasette Tayvan konusunda kafalar\u0131n kar\u0131\u015f\u0131k oldu\u011funu ortaya koymaya yetiyor.<br><br>Tayvan&#8217;la hi\u00e7bir ili\u015fki kurmayanlar kadar bu \u00fclkede temsilcilik a\u00e7anlar\u0131n tamam\u0131 da &#8220;tek \u00c7in politikas\u0131n\u0131&#8221; benimsemi\u015f durumdalar. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, Taipei&#8217;ye b\u00fcy\u00fckel\u00e7i atam\u0131\u015f olan 12 devletin d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm devletler i\u00e7in &#8220;bir tane \u00c7in&#8221; var.<br><br>ABD&#8217;nin Tayvan meselesine yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 d\u00f6rt maddede \u00f6zetlemek m\u00fcmk\u00fcn:<br><br>1-ABD Tayvan&#8217;\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet olarak tan\u0131m\u0131yor. Ama bu \u00fclkede kurdu\u011fu &#8220;Taipei Amerikan Enstit\u00fcs\u00fc&#8221; \u00fczerinden yar\u0131-resm\u00ee ili\u015fkiler y\u00fcr\u00fct\u00fcyor.<br><br>2-ABD &#8220;tek \u00c7in politikas\u0131n\u0131&#8221; destekledi\u011fini her f\u0131rsatta dile getirerek, Tayvan&#8217;\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileride de tan\u0131mayaca\u011f\u0131n\u0131 ilan ediyor. ABD&#8217;nin i\u00e7 mevzuat\u0131na g\u00f6re, &#8220;tek \u00c7in vard\u0131r. Tayvan \u00c7in&#8217;in par\u00e7as\u0131d\u0131r. \u00c7HC \u00c7in&#8217;in tek hukuki h\u00fck\u00fcmetidir.&#8221;<br><br>3-ABD Tayvan&#8217;a, &#8220;me\u015fru m\u00fcdafaas\u0131n\u0131 temin&#8221; gerek\u00e7esiyle 1980&#8217;den bu yana geli\u015fmi\u015f silah sistemleri sat\u0131yor. Bunlar aras\u0131nda F-16 sava\u015f u\u00e7aklar\u0131 ve denizalt\u0131lar da var. ABD Ba\u015fkan\u0131 Joe Biden&#8217;\u0131n nisan ay\u0131nda 2 milyar dolarl\u0131k yeni bir asker\u00ee yard\u0131m paketini onaylamas\u0131 \u00c7HC taraf\u0131ndan sert \u015fekilde ele\u015ftirilmi\u015fti.<br><br>4-ABD ile Tayvan aras\u0131ndaki 1954 tarihli Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 Asker\u00ee Yard\u0131m Antla\u015fmas\u0131 1980&#8217;de ABD eski Ba\u015fkan\u0131 Ronald Reagan taraf\u0131ndan feshedilmi\u015fti. Dolay\u0131s\u0131yla ABD&#8217;nin bir sald\u0131r\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda Tayvan&#8217;\u0131n savunmas\u0131na do\u011frudan katk\u0131 verme taahh\u00fcd\u00fc yok. ABD Tayvan probleminin &#8220;kuvvet kullan\u0131larak \u00e7\u00f6z\u00fclmesini reddediyor.&#8221; Bununla birlikte, \u00c7in Tayvan&#8217;a kar\u015f\u0131 bir harek\u00e2t ba\u015flat\u0131rsa ABD&#8217;nin nas\u0131l bir tutum i\u00e7inde olaca\u011f\u0131 bilinmiyor. Bu da &#8220;stratejik belirsizlik&#8221; olarak adland\u0131r\u0131l\u0131yor.<br><br>\u00d6zellikle Rusya&#8217;n\u0131n Ukrayna&#8217;y\u0131 i\u015fgalinden sonra \u00c7HC&#8217;nin Tayvan \u00fczerindeki egemenlik iddialar\u0131 artmaya ba\u015flad\u0131.<br><br>Rusya ile \u00c7HC aras\u0131nda son y\u0131llardaki yak\u0131nla\u015fman\u0131n arkas\u0131nda bu iki n\u00fckleer g\u00fcc\u00fcn birbirlerinin egemenlik haklar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak sayg\u0131 g\u00f6sterme y\u00f6n\u00fcndeki anlay\u0131\u015f yat\u0131yor. Yani \u00c7HC Rusya&#8217;n\u0131n Ukrayna topraklar\u0131 \u00fczerindeki tasarruflar\u0131na ses \u00e7\u0131karm\u0131yor, Rusya da muhtemel bir Tayvan harek\u00e2t\u0131nda \u00c7in&#8217;e destek verece\u011finin i\u015faretlerini ortaya koyuyor. B\u00f6yle olunca da Rusya-Ukrayna gerilimine paralel bir \u00c7HC-Tayvan gerilimi ad\u0131m ad\u0131m y\u00fckseliyor.<br><br>ABD&#8217;de bu y\u0131l yap\u0131lacak ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imi dolay\u0131s\u0131yla Beyaz Saray&#8217;\u0131n ve Kongre&#8217;nin i\u00e7 siyasete yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131, Ukrayna meselesinin ve \u0130srail&#8217;in Gazze&#8217;deki sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f politikada ABD&#8217;yi me\u015fgul etti\u011fi bir zamanda \u00c7HC, Tayvan&#8217;\u0131 anakaraya ba\u011flamak i\u00e7in bir hamle yapar m\u0131?<br><br>\u00c7HC i\u00e7in Tayvan asla vazge\u00e7ilmeyecek mill\u00ee bir dava. Bug\u00fcn olmasa bile, \u015fartlar uygun h\u00e2le geldi\u011finde aday\u0131 kendisine ba\u011flamak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir giri\u015fimde bulunaca\u011f\u0131ndan \u015f\u00fcphe duyulmamas\u0131 laz\u0131m.<br><br><br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7in Halk Cumhuriyeti (\u00c7HC) Tayvan Bo\u011faz\u0131&#8217;nda &#8220;M\u00fc\u015fterek K\u0131l\u0131\u00e7&#8221; ad\u0131yla bir tatbikat yap\u0131yor. Taipei y\u00f6netimi tatbikat s\u0131ras\u0131nda \u00c7in Halk Kurtulu\u015f Ordusuna ba\u011fl\u0131 baz\u0131 birliklerin Tayvan ile \u00c7in anakaras\u0131 aras\u0131ndaki orta hatt\u0131 ihlal ettiklerini iddia ediyor. Hatta Tayvan silahl\u0131 kuvvetleri muhtemel bir ihlal ya da sald\u0131r\u0131y\u0131 engelleme maksad\u0131yla alarma ge\u00e7irilmi\u015f durumda. ABD ise \u00c7HC&#8217;nin Tayvan&#8217;\u0131 &#8220;i\u015fgal etmeye [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":15882,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-15881","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15881","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15881"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15881\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15883,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15881\/revisions\/15883"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/15882"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15881"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15881"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15881"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}