{"id":1539,"date":"2013-07-23T14:08:31","date_gmt":"2013-07-23T11:08:31","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1539"},"modified":"2024-03-07T22:16:55","modified_gmt":"2024-03-07T19:16:55","slug":"lozanin-90inci-yilinda-orta-dogu-sinirlarimiz-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1539","title":{"rendered":"Lozan&#8217;\u0131n 90&#8217;\u0131nc\u0131 y\u0131l\u0131nda Orta Do\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z (23.07.2013) T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Lozan&#8217;da di\u011fer bir\u00e7ok konunun yan\u0131nda T\u00fcrkiye&#8217;nin s\u0131n\u0131rlar\u0131 da ele al\u0131nd\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede, Sevr d\u00fczenlemelerinin aksine Do\u011fu Anadolu topraklar\u0131n\u0131 da ihtiva eden ba\u011f\u0131ms\u0131z Ermenistan ve \u00f6zerk K\u00fcrdistan \u00f6nerileri reddedilirken, K\u0131br\u0131s Adas\u0131&#8217;n\u0131n ve M\u0131s\u0131r&#8217;\u0131n Britanya&#8217;n\u0131n; Trablusgarp&#8217;\u0131n ve 12 Ada&#8217;n\u0131n \u0130talya&#8217;n\u0131n; Bat\u0131 Trakya&#8217;n\u0131n ise Yunanistan&#8217;\u0131n olmas\u0131 kabul edildi. S\u00f6z konusu topraklar zaten Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ba\u015flarken bu devletlere terk edilmi\u015f durumdayd\u0131. \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131 d\u00e2hil olmak \u00fczere Suriye&#8217;nin -San Remo Konferans\u0131 kararlar\u0131na uygun olarak- Frans\u0131z mandas\u0131 alt\u0131na girmesi Ekim 1921&#8217;de T\u00fcrkiye ile Fransa aras\u0131nda yap\u0131lan Ankara \u0130til\u00e2fnamesi&#8217;yle netlik kazanm\u0131\u015ft\u0131. \u0130skenderun Sanca\u011f\u0131 daha sonra Hatay ad\u0131yla ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet olacak, 1939&#8217;da ise T\u00fcrkiye&#8217;ye iltihak edecektir.\u0130stiklal Sava\u015f\u0131&#8217;n\u0131n sona ermesinin ard\u0131ndan, T\u00fcrkiye&#8217;nin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n tespit edildi\u011fi, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve egemenli\u011finin uluslararas\u0131 seviyede tescil edildi\u011fi Lozan Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131 24 Temmuz 1923&#8217;te imzalanm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Lozan&#8217;da T\u00fcrkiye-\u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131na dair bir d\u00fczenleme yer almad\u0131. Bu s\u0131n\u0131r\u0131n ana hatlar\u0131 1555 Amasya Antla\u015fmas\u0131&#8217;yla belirginle\u015fmi\u015f, 1639 Kasr-\u0131 \u015eirin Antla\u015fmas\u0131&#8217;yla da son halini alm\u0131\u015ft\u0131. Fakat 1937&#8217;de s\u0131n\u0131rda k\u00fc\u00e7\u00fck bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lacak, K\u00fc\u00e7\u00fck A\u011fr\u0131 T\u00fcrkiye&#8217;de kal\u0131rken, Van&#8217;daki Kotur arazisi \u0130ran&#8217;a verilecektir.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">T\u00fcrkiye-Irak s\u0131n\u0131r\u0131 ise Lozan&#8217;da \u00e7izilemedi. Bunun en \u00f6nemli sebebi Musul Vilayeti&#8217;nin aidiyeti \u00fczerindeki anla\u015fmazl\u0131kt\u0131. Mondros M\u00fctarekesi&#8217;nin (30 Ekim 1918) imzaland\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada Osmanl\u0131 askerinin elinde bulunan ve 15 g\u00fcn sonra B\u00fcy\u00fck Britanya taraf\u0131ndan i\u015fgal edilen Musul Vilayeti, ku\u015fku g\u00f6t\u00fcrmeyecek bir bi\u00e7imde Misak-\u0131 Milli&#8217;nin bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Lozan&#8217;a g\u00f6nderilen konferans heyetine B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi taraf\u0131ndan verilen talimat\u0131n ikinci maddesi aynen \u015f\u00f6yleydi:<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">&#8220;S\u00fcleymaniye, Kerk\u00fck ve Musul livalar\u0131 istenecek, konferansta ba\u015fka bir durum ortaya \u00e7\u0131karsa H\u00fck\u00fcmet&#8217;ten talimat al\u0131nacak.&#8221;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Nitekim, bu talimata uygun hareket eden T\u00fcrk Heyeti, Musul konusundaki isteklerini kabul ettiremeyince \u015eubat 1923&#8217;te Konferans masas\u0131n\u0131 terk etti. B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi&#8217;nde Mart ay\u0131nda yap\u0131lan gizli celselerde Musul meselesi ele al\u0131nd\u0131 ve milletvekilleri aras\u0131nda sert tart\u0131\u015fmalar ya\u015fand\u0131. Yine de, bar\u0131\u015f konferans\u0131na d\u00f6n\u00fclmesi karar\u0131 al\u0131nd\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Lozan&#8217;da T\u00fcrk Heyeti&#8217;nin b\u00fct\u00fcn \u0131srarlar\u0131na ve ak\u0131lc\u0131 arg\u00fcmanlar\u0131na ra\u011fmen Britanya Musul&#8217;u T\u00fcrkiye&#8217;ye iade etmeye yana\u015fmay\u0131nca, meselenin halli Lozan sonras\u0131na b\u0131rak\u0131ld\u0131. Lozan Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131&#8217;n\u0131n 3\/2 Maddesine g\u00f6re, Musul konusu \u00f6nce T\u00fcrkiye ile Britanya aras\u0131nda yap\u0131lacak ikili g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde ele al\u0131nacak, orada da anla\u015fma sa\u011flanamazsa, Milletler Cemiyeti Meclisi&#8217;nin alaca\u011f\u0131 karara uyulacakt\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">T\u00dcRK\u0130YE&#8217;Y\u0130 SIKI\u015eTIRMAK \u0130\u00c7\u0130N AYAKLANMA BA\u015eLATTILAR<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">\u0130ki taraf aras\u0131nda May\u0131s-Haziran 1924&#8217;te ger\u00e7ekle\u015ftirilen Hali\u00e7 Konferans\u0131 anla\u015fmazl\u0131kla sonu\u00e7land\u0131. Britanya, T\u00fcrkiye&#8217;yi bask\u0131 alt\u0131na alabilmek i\u00e7in 7 A\u011fustos&#8217;ta Hakk\u00e2ri&#8217;de Nasturi ayaklanmas\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kartt\u0131. Eyl\u00fcl ay\u0131nda konu Milletler Cemiyeti&#8217;ne geldi. B\u00f6lgeye g\u00f6nderilen bir komisyon Britanya&#8217;n\u0131n istekleri do\u011frultusunda karar ald\u0131. Komisyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tamamlarken Do\u011fu Anadolu&#8217;da \u015eeyh Sait ayaklanmas\u0131 ba\u015flad\u0131. H\u00fck\u00fcmet ayaklanmay\u0131 bast\u0131rmakla u\u011fra\u015f\u0131rken, 16 Aral\u0131k 1925&#8217;te Milletler Cemiyeti, Musul&#8217;u Britanya mandas\u0131 alt\u0131ndaki Irak&#8217;a b\u0131rakma karar\u0131 ald\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">T\u00fcrkiye ba\u015flang\u0131\u00e7ta bu karar\u0131 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131na ra\u011fmen, Britanya&#8217;n\u0131n tavizsiz tutumu kar\u015f\u0131s\u0131nda, 5 Haziran 1926&#8217;da Ankara&#8217;da &#8220;T\u00fcrk-Irak S\u0131n\u0131r\u0131 ve \u0130yi Kom\u015fuluk Anla\u015fmas\u0131&#8221;n\u0131 imzalamak zorunda kald\u0131. Bu anla\u015fmayla, Musul vilayeti T\u00fcrkiye s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rak\u0131l\u0131rken, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda 25 y\u0131l boyunca T\u00fcrkiye&#8217;ye Musul petrol gelirlerinden y\u00fczde 10&#8217;luk bir pay \u00f6denmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede 1934&#8217;ten 1954&#8217;e kadar T\u00fcrkiye&#8217;ye toplam 3.500.000 alt\u0131n sterlinlik bir \u00f6deme yap\u0131ld\u0131. Bu tarihten itibaren Irak&#8217;\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6demeler kesildi. Yakla\u015f\u0131k 2.000.000 alt\u0131n sterlinlik alaca\u011f\u0131m\u0131z 1986&#8217;ya kadar y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00e7elerimizin alacak kaleminde yer ald\u0131. Bu tarihte, T\u00fcrkiye kendi ald\u0131\u011f\u0131 bir kararla, Musul petrolleri alaca\u011f\u0131n\u0131 b\u00fct\u00e7esinden \u00e7\u0131kard\u0131.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Britanya&#8217;n\u0131n Musul konusundaki inat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeg\u00e2ne sebebi petrold\u00fc. 1911&#8217;den beri s\u00fcrekli sava\u015f halinde bulunan T\u00fcrkiye, Britanya ile yeni bir sava\u015f\u0131 g\u00f6ze alamad\u0131\u011f\u0131ndan Misak-\u0131 Milli&#8217;nin \u00f6z be \u00f6z par\u00e7as\u0131 bu vatan topra\u011f\u0131n\u0131 istemeyerek vermeye raz\u0131 oldu.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Aradan 90 y\u0131l ge\u00e7tikten sonra, s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z\u0131n g\u00fcneyi kayn\u0131yor. Suriye&#8217;de oluk gibi kan ak\u0131yor. Bug\u00fcnk\u00fc ad\u0131 B\u00f6lgesel K\u00fcrt Y\u00f6netimi olan Musul vilayeti \u00fczerindeki tart\u0131\u015fmalar son bulmu\u015f de\u011fil. Bir d\u00fc\u015f\u00fcnelim: E\u011fer Musul T\u00fcrkiye&#8217;de kalsayd\u0131, \u00fclkemiz enerji a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131ya bu kadar ba\u011f\u0131ml\u0131 olur muydu? Ya da, etnik b\u00f6l\u00fcc\u00fcl\u00fck bu kadar k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131labilir miydi? 90. Y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde Lozan&#8217;a bir de bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131n\u0131z.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Lozan Antla\u015fmas\u0131, 24 Temmuz 1923 tarihinde \u0130svi\u00e7re&#8217;nin Lozan \u015fehrinde, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi temsilcileriyle Birle\u015fik Krall\u0131k, Fransa, \u0130talya, Japonya, Yunanistan, Romanya, Bulgaristan, Portekiz, Bel\u00e7ika, SSCB ve Yugoslavya temsilcileri taraf\u0131ndan imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye&#8217;yi D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 s\u0131fat\u0131yla \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc temsil etmi\u015ftir. Musul vilayetinin T\u00fcrkiye&#8217;den kopar\u0131lmas\u0131 Lozan&#8217;dan 3 y\u0131l sonra ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Lozan&#8217;da di\u011fer bir\u00e7ok konunun yan\u0131nda T\u00fcrkiye&#8217;nin s\u0131n\u0131rlar\u0131 da ele al\u0131nd\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede, Sevr d\u00fczenlemelerinin aksine Do\u011fu Anadolu topraklar\u0131n\u0131 da ihtiva eden ba\u011f\u0131ms\u0131z Ermenistan ve \u00f6zerk K\u00fcrdistan \u00f6nerileri reddedilirken, K\u0131br\u0131s Adas\u0131&#8217;n\u0131n ve M\u0131s\u0131r&#8217;\u0131n Britanya&#8217;n\u0131n; Trablusgarp&#8217;\u0131n ve 12 Ada&#8217;n\u0131n \u0130talya&#8217;n\u0131n; Bat\u0131 Trakya&#8217;n\u0131n ise Yunanistan&#8217;\u0131n olmas\u0131 kabul edildi. S\u00f6z konusu topraklar zaten Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ba\u015flarken bu devletlere [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13554,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-1539","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1539","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1539"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1539\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13555,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1539\/revisions\/13555"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13554"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1539"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1539"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1539"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}