{"id":15220,"date":"2024-05-05T10:41:51","date_gmt":"2024-05-05T07:41:51","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=15220"},"modified":"2024-05-06T10:44:31","modified_gmt":"2024-05-06T07:44:31","slug":"1956da-israille-iliskileri-nasil-kistik-turkiye-gazetesi-05-05-2024","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=15220","title":{"rendered":"1956&#8217;da \u0130srail&#8217;le ili\u015fkileri nas\u0131l &#8220;k\u0131st\u0131k&#8221;?.. \u00a0\u2013 T\u00fcrkiye Gazetesi (05.05.2024)"},"content":{"rendered":"\n<p>\u0130srail&#8217;in Gazze&#8217;deki katliam\u0131 s\u00fcrerken T\u00fcrkiye 1948&#8217;den bu yana hi\u00e7 yapmad\u0131\u011f\u0131 bir \u015feyi yaparak bu \u00fclkeyle ticaretini tamamen durdurdu. T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinin 75 y\u0131ll\u0131k tarihinde diplomatik ili\u015fkilerin seviyesinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi, k\u0131nama notalar\u0131 verilmesi, devlet adamlar\u0131n\u0131n sert a\u00e7\u0131klamalar yapmalar\u0131 gibi \u00e7ok say\u0131da tepki \u015fekline \u015fahit olunmu\u015ftu. Ticaret ise devam etmi\u015fti. Kad\u0131n, \u00e7ocuk demeden \u0130srail&#8217;in Filistinlileri hedef alan en ac\u0131mas\u0131z katliam\u0131 Ankara&#8217;n\u0131n tavr\u0131n\u0131 \u00e7ok daha \u00fcst bir seviyeye ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n yolunu a\u00e7t\u0131.<br><br>\u0130ki \u00fclke aras\u0131ndaki ilk ciddi kriz \u0130srail&#8217;in, \u0130ngiltere ve Fransa&#8217;yla birlikte 1956&#8217;da S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131&#8217;na sald\u0131rmas\u0131 ve Gazze&#8217;yi i\u015fgal etmesi s\u0131ras\u0131nda ya\u015fanm\u0131\u015f, T\u00fcrkiye \u0130srail&#8217;deki el\u00e7isini geri \u00e7ekmi\u015fti. T\u00fcrkiye&#8217;nin o d\u00f6nemde hangi saiklerle ve ne \u015fekilde hareket etti\u011fini, \u0130srail&#8217;in kar\u015f\u0131l\u0131k olarak neler yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara a\u00e7\u0131k ar\u015fiv belgelerinden okuyarak, bug\u00fcnle mukayese yapma imk\u00e2n\u0131m\u0131z var.<br><br>S\u00fcvey\u015f sald\u0131r\u0131s\u0131, ba\u015fta M\u0131s\u0131r olmak \u00fczere Arap \u00fclkelerinde \u0130srail ve destek\u00e7ilerine kar\u015f\u0131 tepkinin y\u00fckselmesine sebep olmu\u015ftu. Ba\u011fdat Pakt\u0131 \u00fcyeleri Irak ve Pakistan da T\u00fcrkiye&#8217;den \u0130srail&#8217;le ili\u015fkilerini kesmesini istiyordu. Ankara hem ba\u015fta M\u0131s\u0131r olmak \u00fczere Arap \u00fclkeleriyle ili\u015fkilerinin daha fazla gerilmesini \u00f6nlemek hem de Irak ve Pakistan&#8217;la anla\u015fmazl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmemek i\u00e7in 24 Kas\u0131m 1956&#8217;da Filistin meselesi \u00e7\u00f6z\u00fclene de\u011fin Tel Aviv&#8217;deki el\u00e7isi \u015eevkati \u0130stinyeli&#8217;yi merkeze \u00e7a\u011f\u0131rarak, diplomatik temsilcili\u011fini maslahatg\u00fczarl\u0131k seviyesine indirmeye karar verdi. Bu ad\u0131m\u0131 atarken D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, \u0130srail&#8217;le ili\u015fkilerin &#8220;kesilmedi\u011fini&#8221; sadece &#8220;k\u0131s\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131&#8221; \u00f6zellikle vurgulad\u0131.<br><br>D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131ndan Tel Aviv El\u00e7ili\u011fi&#8217;ne 24 Kas\u0131m 1956&#8217;da yollanan yaz\u0131da, &#8220;T\u00fcrkiye&#8217;nin \u0130srail ile normal siyasi ve ticari ili\u015fkilerini idame ettirmesinin Arap memleketlerini k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131\u011f\u0131 ve T\u00fcrkiye h\u00fck\u00fcmetini m\u00fc\u015fk\u00fcl duruma d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc&#8221; belirtilmekteydi. Bakanl\u0131\u011fa g\u00f6re T\u00fcrkiye&#8217;yi \u0130srail&#8217;le ili\u015fkilerinde zor duruma d\u00fc\u015f\u00fcren sadece Kanal sald\u0131r\u0131s\u0131 de\u011fildi. &#8220;\u0130srail h\u00fck\u00fcmetinin Kud\u00fcs&#8217;e nakledilmesi, Filistin meselesinde \u0130srail&#8217;in gerek s\u0131n\u0131rlar gerek m\u00fclteciler konular\u0131nda uzla\u015fmazl\u0131k g\u00f6stermesi ve \u0130srail&#8217;in i\u015fgal etti\u011fi baz\u0131 yerlerden \u00e7\u0131kmak istememesi&#8221; de \u0130srail&#8217;in M\u0131s\u0131r&#8217;a sald\u0131rmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda T\u00fcrkiye a\u00e7\u0131s\u0131ndan probleme yol a\u00e7\u0131yordu&#8230;<br><br>T\u00fcm bu sebeplerle T\u00fcrkiye, &#8220;\u0130srail ile olan m\u00fcnasebetlerini &#8216;k\u0131smaya&#8217; ve Filistin meselesi adilane ve nihai olarak \u00e7\u00f6z\u00fclene dek s\u00fcresiz olarak \u0130srail el\u00e7isini geri \u00e7ekmeye karar vermi\u015fti.&#8221; Tel Aviv El\u00e7ili\u011fine yollanan yaz\u0131da \u0130stinyeli&#8217;den yukar\u0131daki hususlar\u0131 \u0130srail D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131na s\u00f6zl\u00fc olarak aktarmas\u0131 ve gazeteciler soru sorarlarsa bu ifadelerin \u00f6tesinde cevap vermemesi istenmekte ve ayr\u0131ca \u015fu c\u00fcmlelere yer verilmekteydi:<br><br>&#8220;Bittabi \u0130srail h\u00fck\u00fcmetine T\u00fcrkiye&#8217;ye geri d\u00f6nece\u011finizi, bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcz\u00fcn mahiyetini tasrih ederek resmen bildirmeniz icap edecektir. Ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z tedbirin esbab-\u0131 mucibesini \u015fifahi olmak \u00fczere, yukar\u0131daki izahat dairesinde vermeniz ve bu tedbirin bilc\u00fcmle devletlere kar\u015f\u0131 hay\u0131rhahl\u0131k siyasetimizde herhangi bir de\u011fi\u015fikli\u011fi tazammum etmeyip, do\u011frudan do\u011fruya T\u00fcrkiye&#8217;ye kar\u015f\u0131 de\u011fil fakat Orta Do\u011fu&#8217;nun menfaatlerine kar\u015f\u0131 \u0130srail&#8217;in takip etmi\u015f oldu\u011fu hatt\u0131 hareketin tevlit etti\u011fi bir zaruretin neticesi bulundu\u011funu eseflerimizle birlikte ifade eylemeniz mercudur.&#8221;<br><br>26 Kas\u0131m&#8217;da \u0130srail D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 M\u00fcste\u015far\u0131 Walter Eytan&#8217;\u0131 ziyaret eden El\u00e7i \u0130stinyeli, T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin karar\u0131n\u0131 tebli\u011f etti. El\u00e7i \u0130stinyeli&#8217;nin M\u00fcste\u015farla temas\u0131n\u0131 Ankara&#8217;ya bildirdi\u011fi telgrafta yer alan, &#8220;[&#8230;] G\u00f6r\u00fc\u015fmede \u0130srail&#8217;le m\u00fcnasebetlerimizi kesmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ifade eyledim&#8221; c\u00fcmlesindeki, &#8220;kesmek&#8221; kelimesi, Ankara&#8217;da telgraf\u0131 okuyan B\u00fcy\u00fckel\u00e7i Orhan Eralp taraf\u0131ndan k\u0131rm\u0131z\u0131 kalemle kutu i\u00e7ine al\u0131nd\u0131. Zira \u0130stinyeli&#8217;ye 24 Kas\u0131m&#8217;da yollanan talimatta ili\u015fkileri &#8220;k\u0131smak&#8221; tabiri kullan\u0131lm\u0131\u015f, &#8220;kesmek&#8221;ten s\u00f6z edilmemi\u015fti.<br><br>Bu k\u00fc\u00e7\u00fck(!) kelime kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen \u0130srail taraf\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye&#8217;nin maksad\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu anlad\u0131\u011f\u0131, \u0130srail ar\u015fivlerinde yer alan \u0130stinyeli-Eytan g\u00f6r\u00fc\u015fme tutana\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130stinyeli&#8217;nin, &#8220;at\u0131lan ad\u0131m\u0131n \u0130srail&#8217;e y\u00f6nelik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin yeg\u00e2ne amac\u0131n\u0131n bar\u0131\u015f\u0131 ve Orta Do\u011fu&#8217;yu Sovyet tehdidinden korumak oldu\u011funu, T\u00fcrkiye&#8217;nin \u0130srail&#8217;e kar\u015f\u0131 iyi hisler besledi\u011fini ve diplomatik ve ticari ili\u015fkilerin de\u011fi\u015fmeyece\u011fini&#8221; s\u00f6yledi\u011fi \u0130srail belgelerinde yer almaktad\u0131r.<br><br>\u0130srail T\u00fcrkiye&#8217;nin bunun \u00f6tesine ge\u00e7erek diplomatik ili\u015fkileri tamamen kesme karar\u0131 almas\u0131ndan da kayg\u0131 duymaktayd\u0131. ABD ve \u0130ngiltere&#8217;nin T\u00fcrkiye&#8217;yi bu karar\u0131ndan d\u00f6nd\u00fcrebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnen \u0130srail bu \u00fclkelerdeki b\u00fcy\u00fckel\u00e7ilerine ilgili h\u00fck\u00fcmetlerle derh\u00e2l temasa ge\u00e7erek T\u00fcrkiye ile g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini istemeleri talimat\u0131n\u0131 yollad\u0131. Bat\u0131 Avrupa&#8217;yla \u0130li\u015fkiler Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Walter Eytan Vashington B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Abba Eban&#8217;a yollad\u0131\u011f\u0131 telgrafta, &#8220;Amerikal\u0131lar\u0131n T\u00fcrklere, sadece \u0130srail ile ili\u015fkilerin kesilmesini de\u011fil -ki bunu hayal bile edemiyorum- el\u00e7ilerin geri \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131 gibi g\u00f6stermelik bir eylemi bile \u00e7ok k\u00f6t\u00fc kar\u015f\u0131layacaklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmeleri kesinlikle hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r&#8221; \u015feklinde yazd\u0131.<br><br>26 Kas\u0131m&#8217;da Ankara&#8217;daki ABD B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Warren&#8217;la g\u00f6r\u00fc\u015fen \u0130srail El\u00e7isi Fisher, kendisinden Ba\u015fbakan Menderes&#8217;le konu\u015farak, &#8220;T\u00fcrkiye-\u0130srail ticaret hacminin azalt\u0131lmamas\u0131n\u0131n ABD&#8217;nin de \u00e7\u0131kar\u0131na oldu\u011funu&#8221; iletmesini istedi. 29 Kas\u0131m&#8217;da Menderes&#8217;le g\u00f6r\u00fc\u015fmesinin ard\u0131ndan Warren Fisher&#8217;e, &#8220;T\u00fcrkiye ile \u0130srail aras\u0131ndaki ekonomik ve ticari ili\u015fkilerde bir de\u011fi\u015fiklik olmayaca\u011f\u0131; el\u00e7inin geri \u00e7ekilmesine ra\u011fmen Tel Aviv ve Ankara&#8217;daki el\u00e7iliklerin eskisi gibi \u00e7al\u0131\u015fmaya devam edece\u011fi; T\u00fcrkiye&#8217;nin \u0130srail&#8217;e kar\u015f\u0131 tutumunda ve sayg\u0131s\u0131nda hi\u00e7bir de\u011fi\u015fiklik olmayaca\u011f\u0131&#8221; bilgisini payla\u015ft\u0131. 8 Aral\u0131k&#8217;ta D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 Genel Sekreteri Birgi&#8217;yi ziyaret eden Fisher, ondan da &#8220;ticari ili\u015fkilerin eskisi gibi s\u00fcrece\u011fi, el\u00e7inin \u00e7ekilmesi d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fkaca bir de\u011fi\u015fiklik olmayaca\u011f\u0131&#8221; bilgisini ald\u0131. \u0130srail&#8217;in ABD&#8217;yi devreye sokmas\u0131 etkili olmu\u015f, T\u00fcrkiye \u0130srail&#8217;le ekonomik-ticari ili\u015fkilerini devam ettirme karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131.<br><br>Bug\u00fcn 1956&#8217;dakinden \u00e7ok farkl\u0131 \u015fartlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Gazze&#8217;de 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n en a\u011f\u0131r insani trajedisi ya\u015fan\u0131yor. T\u00fcrkiye Filistin&#8217;de akan kan\u0131n durmas\u0131 i\u00e7in elinden gelen t\u00fcm gayreti g\u00f6sterirken, \u0130srail&#8217;e kar\u015f\u0131 kararl\u0131 tutumunu da s\u00fcrd\u00fcrecek. Bu noktada ABD&#8217;nin devreye girmesi ise \u015fimdilik uzak bir ihtimal.<br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130srail&#8217;in Gazze&#8217;deki katliam\u0131 s\u00fcrerken T\u00fcrkiye 1948&#8217;den bu yana hi\u00e7 yapmad\u0131\u011f\u0131 bir \u015feyi yaparak bu \u00fclkeyle ticaretini tamamen durdurdu. T\u00fcrkiye-\u0130srail ili\u015fkilerinin 75 y\u0131ll\u0131k tarihinde diplomatik ili\u015fkilerin seviyesinin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi, k\u0131nama notalar\u0131 verilmesi, devlet adamlar\u0131n\u0131n sert a\u00e7\u0131klamalar yapmalar\u0131 gibi \u00e7ok say\u0131da tepki \u015fekline \u015fahit olunmu\u015ftu. Ticaret ise devam etmi\u015fti. Kad\u0131n, \u00e7ocuk demeden \u0130srail&#8217;in Filistinlileri hedef alan en ac\u0131mas\u0131z [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":15221,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-15220","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15220","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15220"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15220\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15222,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15220\/revisions\/15222"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/15221"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15220"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15220"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15220"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}