{"id":1515,"date":"2013-05-28T12:27:54","date_gmt":"2013-05-28T09:27:54","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1515"},"modified":"2024-03-07T16:13:00","modified_gmt":"2024-03-07T13:13:00","slug":"orta-asyada-yeni-buyuk-oyun-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1515","title":{"rendered":"Orta Asya’da yeni b\u00fcy\u00fck oyun (28.05.2013)T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"

Ger\u00e7ekten de, bug\u00fcn Orta Asya’da ya\u015fananlar\u0131, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren \u0130ngiltere ile Rusya’n\u0131n bu b\u00f6lgedeki rekabetine verilen isim olan “B\u00fcy\u00fck Oyun” ile benze\u015ftirenler \u00e7o\u011funluktad\u0131r. Yeni “B\u00fcy\u00fck Oyun”un taraflar\u0131 b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 Rusya, y\u00fckselmekte olan g\u00fc\u00e7 \u00c7in ve h\u00e2len tek hiperg\u00fc\u00e7 olan ABD’dir.Stratejik D\u00fc\u015f\u00fcnce Enstit\u00fcs\u00fc ve K\u0131rg\u0131zistan-T\u00fcrkiye Manas \u00dcniversitesi taraf\u0131ndan 24-25 May\u0131s tarihlerinde K\u0131rg\u0131zistan’\u0131n ba\u015fkenti Bi\u015fkek’te d\u00fczenlenen toplant\u0131da, T\u00fcrkiye’nin K\u0131rg\u0131zistan ve Orta Asya ile ili\u015fkileri konusu ele al\u0131nd\u0131. Siyasi ili\u015fkilerden, k\u00fclt\u00fcrel i\u015f birli\u011fine, ortak ticaret hacminden, jeopolitik dengelere kadar ikili ili\u015fkileri tahlil eden konu\u015fmalardaki ortak payda, Orta Asya siyasetinin Rusya, \u00c7in ve ABD aras\u0131ndaki ili\u015fkilere g\u00f6re olu\u015ftu\u011fuydu.<\/span><\/p>\n

SSCB’nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 takip eden yakla\u015f\u0131k 10 y\u0131l boyunca Orta Asya devletleri \u00fczerindeki n\u00fcfuzunu bir \u00f6l\u00e7\u00fcde kaybeden Rusya, ABD’nin ve onunla birlikte hareket eden T\u00fcrkiye’nin ekonomik ve siyasi alanlarda etkilerini art\u0131rmas\u0131n\u0131 engelleyememi\u015fti. Dahas\u0131, 11 Eyl\u00fcl sonras\u0131nda ABD, K\u0131rg\u0131zistan, \u00d6zbekistan ve Tacikistan’da kurdu\u011fu \u00fcsler yoluyla, asker\u00ee olarak da b\u00f6lgeye yerle\u015fmeye ba\u015flam\u0131\u015f, Orta Asya, Ba\u015fkan Bush’un Afganistan stratejisinin en \u00f6nemli dayanak noktalar\u0131ndan biri h\u00e2line gelmi\u015fti.<\/span><\/p>\n

2002 ba\u015flar\u0131ndan itibaren Rusya ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00c7in, ABD’nin Orta Asya’daki mevcudiyetini zay\u0131flatacak ad\u0131mlar atmaya ba\u015flad\u0131lar. 1996’da gev\u015fek bir te\u015febb\u00fcs olarak ba\u015flayan \u015eanghay \u0130\u015fbirli\u011fi’nin 2001’de kurumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturarak te\u015fkilat h\u00e2line geli\u015fi bu y\u00f6nde \u00f6nemli bir giri\u015fimdir. Aral\u0131k 2002’de K\u0131rg\u0131zistan’la bir anla\u015fma yapan Rusya, Bi\u015fkek’in kuzeyindeki Kant \u00fcss\u00fcne 20 sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131 ve 1000 asker yerle\u015ftirdi. \u00d6zbekistan 2005’te \u00fclkedeki ABD \u00fcslerini kapatt\u0131. Vladimir Putin’in fikir babal\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 Kolektif G\u00fcvenlik Te\u015fkilat\u0131, b\u00f6lgedeki en \u00f6nemli \u00e7ok-tarafl\u0131 asker\u00ee ittifak olarak kuruldu. “Asya’n\u0131n NATO’su” yak\u0131\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bu te\u015fkilat\u0131n\u0131n alt\u0131 \u00fcyesinden \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn Orta Asya \u00fclkesi olu\u015fu, Rusya’n\u0131n kendi “yak\u0131n \u00e7evresinde”ki n\u00fcfuzunun g\u00f6stergesidir.<\/span><\/p>\n

Her ne kadar, K\u0131rg\u0131zistan, Kazakistan, \u00d6zbekistan ve Tacikistan’a 2013 b\u00fct\u00e7esi itibariyle yakla\u015f\u0131k 118 milyon dolarl\u0131k yard\u0131m yapmaya devam etse de, ABD’nin Rusya ve \u00c7in’in bu \u00fclkelerdeki etkisini ortadan kald\u0131rmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olam\u0131yor. Rusya’n\u0131n, Kolektif G\u00fcvenlik Te\u015fkilat\u0131 kanal\u0131yla K\u0131rg\u0131zistan’a 1.1 milyar dolar, Tacikistan’a ise 220 milyon dolar tutar\u0131nda silah ve m\u00fchimmat yapmay\u0131 \u00f6nermesi, ABD yard\u0131mlar\u0131n\u0131n ne kadar m\u00fctevaz\u0131 bir seviyede kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. Ayr\u0131ca, Rusya ve \u00c7in Orta Asya y\u00f6netimlerine yard\u0131m verirlerken, demokrasi, insan haklar\u0131, hukuk d\u00fczeni veya serbest pazar ekonomisinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 gibi herhangi bir \u00f6n\u015fartlar\u0131 bulunmuyor.<\/span><\/p>\n

Ba\u015fkan Obama’n\u0131n a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 gibi ABD askerlerinin 2014 sonuna kadar Afganistan’dan \u00e7ekilmesi durumunda, Orta Asya \u00fclkelerinin baz\u0131 radikal gruplar\u0131n yay\u0131lma alan\u0131 h\u00e2line gelebilece\u011fi ABD’de endi\u015feye yol a\u00e7maktad\u0131r. \u00dcstelik, s\u00f6z konusu radikal gruplar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 h\u00e2linde, hem b\u00f6lge y\u00f6netimlerinin demokratikle\u015fme ad\u0131mlar\u0131 sekteye u\u011frayabilir, hem de siyasal muhalefetin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc de “radikal” olmakla itham eden mevcut y\u00f6netimlerin bunlara kar\u015f\u0131 Rusya ile daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir i\u015f birli\u011fi yapmalar\u0131na yol a\u00e7abilir.<\/span><\/p>\n

ABD, Rusya ve \u00c7in aras\u0131nda Orta Asya’da devam eden bu m\u00fccadele, ister istemez T\u00fcrkiye’nin Orta Asya siyasetini de etkilemektedir. \u015eanghay \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131na “diyalog orta\u011f\u0131” olan T\u00fcrkiye’nin, NATO \u00fcyesi oldu\u011fu m\u00fcddet\u00e7e bu te\u015fkilatla daha \u00fcst seviyede bir ili\u015fki kuramayaca\u011f\u0131n\u0131 bizzat Putin’in kurmaylar\u0131 dile getirmektedir. T\u00fcrkiye, Orta Asya siyasetinde, ya ABD’den yana ya da Rusya ve \u00c7in’den yana olmay\u0131 tercih etmeye zorlanmaktad\u0131r. Di\u011fer yandan T\u00fcrkiye’nin Bat\u0131 ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 temin eden en g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011flardan olan NATO’dan \u00e7\u0131kma niyeti olmad\u0131\u011f\u0131 gibi Ba\u015fbakan Erdo\u011fan’\u0131n son ABD ziyaretinde de s\u0131k\u00e7a dile getirildi\u011fi gibi ABD T\u00fcrkiye’nin h\u00e2l\u00e2 en \u00f6nemli m\u00fcttefikidir…<\/span><\/p>\n

Orta Asya’da sergilenen yeni ‘B\u00fcy\u00fck Oyun’da taraflar birbirlerine kar\u015f\u0131 cephe almaya ba\u015flam\u0131\u015f durumdalar. T\u00fcrkiye’nin hem Moskova’y\u0131 ve Pekin’i hem de Washington’u kollayarak, burada herkesle dost ve herkesin g\u00fcvendi\u011fi \u00fclke olarak varl\u0131k g\u00f6stermesi giderek zorla\u015f\u0131yor. Bu dengeleri bir kenara b\u0131rakarak, tamamen Ankara’da \u015fekillendirilen T\u00fcrkiye odakl\u0131 bir Orta Asya siyasetini y\u00fcr\u00fctebilmek i\u00e7in ise T\u00fcrkiye’nin mevcut iktisadi ve asker\u00ee g\u00fcc\u00fc yetersiz kal\u0131yor. Orta Asya’da s\u00f6z\u00fc dinlenen bir g\u00fc\u00e7 olabilmek istiyorsa T\u00fcrkiye’nin yeni “B\u00fcy\u00fck Oyun”u iyi anlamas\u0131 ve stratejik hedeflerini buna g\u00f6re belirlemesi gerekiyor…<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ger\u00e7ekten de, bug\u00fcn Orta Asya’da ya\u015fananlar\u0131, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131ndan itibaren \u0130ngiltere ile Rusya’n\u0131n bu b\u00f6lgedeki rekabetine verilen isim olan “B\u00fcy\u00fck Oyun” ile benze\u015ftirenler \u00e7o\u011funluktad\u0131r. Yeni “B\u00fcy\u00fck Oyun”un taraflar\u0131 b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 Rusya, y\u00fckselmekte olan g\u00fc\u00e7 \u00c7in ve h\u00e2len tek hiperg\u00fc\u00e7 olan ABD’dir.Stratejik D\u00fc\u015f\u00fcnce Enstit\u00fcs\u00fc ve K\u0131rg\u0131zistan-T\u00fcrkiye Manas \u00dcniversitesi taraf\u0131ndan 24-25 May\u0131s tarihlerinde K\u0131rg\u0131zistan’\u0131n ba\u015fkenti Bi\u015fkek’te d\u00fczenlenen […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13143,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-1515","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1515","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1515"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1515\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13145,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1515\/revisions\/13145"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13143"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}