{"id":1279,"date":"2012-01-10T08:55:18","date_gmt":"2012-01-10T06:55:18","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1279"},"modified":"2024-03-07T22:28:11","modified_gmt":"2024-03-07T19:28:11","slug":"60-yil-once-natoya-neden-uye-olmustuk-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1279","title":{"rendered":"60 y\u0131l \u00f6nce NATO’ya neden \u00fcye olmu\u015ftuk? (10.01.2012) T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"

 KORE’DEK\u0130 KAHRAMANLIKLA \u0130LG\u0130S\u0130 YOK T\u00fcrkiye’nin NATO’ya \u00fcye olmaya davet edilmesinin T\u00fcrk askerinin Kore’deki kahramanl\u0131klarla uzaktan yak\u0131ndan bir ilgisi yoktur. T\u00fcrkiye’nin NATO’ya kat\u0131lmaya \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli sebebi ABD’nin asker\u00ee stratejisindeki de\u011fi\u015fikliktir. SSCB ATOM BOMBASI YAPINCA… 1949’da SSCB’nin atom bombas\u0131 yapmas\u0131, ABD’yi endi\u015felendirmi\u015fti. SSCB’ye yak\u0131n b\u00f6lgelerde asker\u00ee \u00fcsler kurularak Sovyetlerin “g\u00f6zetlenmesi” karar\u0131 al\u0131nd\u0131. NATO’ya \u00fcye olmak T\u00fcrkiye’yi ger\u00e7ekten de bir SSCB sald\u0131r\u0131s\u0131ndan korudu. Bu y\u0131l T\u00fcrkiye’nin Kuzey Atlantik Antla\u015fmas\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc’ne (NATO) \u00fcye olu\u015funun altm\u0131\u015f\u0131nc\u0131 y\u0131l\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede y\u0131l boyunca \u00e7e\u015fitli konferanslar d\u00fczenlenecek, yay\u0131nlar yap\u0131lacak. \u015eubat ay\u0131nda NATO Genel Sekreteri Rasmussen T\u00fcrkiye’ye gelerek, d\u00fczenlenecek olan resm\u00ee kutlama etkinli\u011fine kat\u0131lacak. NATO’nun bug\u00fcn k\u00fcresel siyasette ifade etti\u011fi anlam ve T\u00fcrkiye i\u00e7in ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nem ile bundan altm\u0131\u015f y\u0131l \u00f6nceki durum birbirinden \u00e7ok farkl\u0131. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’na fiilen kat\u0131lmayan T\u00fcrkiye’nin, sava\u015f\u0131n son y\u0131l\u0131ndan itibaren iliklerine kadar hissetmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 Sovyet i\u015fgali tehdidi, 1949’da NATO’nun kurulmas\u0131ndan sonra Ankara’n\u0131n bu \u00f6rg\u00fcte \u00fcyelik i\u00e7in g\u00f6sterdi\u011fi ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u00e7aban\u0131n en \u00f6nemli sebebini olu\u015fturmaktayd\u0131. SSCB’N\u0130N?B\u0130TMEZ?TALEPLER\u0130 19 Mart 1945 tarihi T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7arp\u0131c\u0131 bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131n\u0131 ifade etmektedir. \u015eubat 1945’te yap\u0131lan Yalta Konferans\u0131’nda, ABD Ba\u015fkan\u0131 Franklin Roosevelt ve \u0130ngiltere Ba\u015fbakan\u0131 Winston Churchill’in de tasvibini alan SSCB lideri Josef Stalin, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Vladislav Molotov yoluyla T\u00fcrkiye’ye 19 Mart’ta diplomatik bir nota vererek, T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131’n\u0131n savunulmas\u0131 i\u00e7in Sovyetler’e \u00fcs verilmesini istedi. Molotov T\u00fcrkiye’nin Moskova B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Selim Sarper’le yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmede ayr\u0131ca, 1925 tarihli T\u00fcrk-Sovyet Sald\u0131rmazl\u0131k Anla\u015fmas\u0131’n\u0131n s\u00fcresinin y\u0131l sonunda dolaca\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatarak, SSCB’nin bu anla\u015fman\u0131n s\u00fcresini uzatmayaca\u011f\u0131n\u0131 net bir \u015fekilde ifade etti. 7 Haziran 1945’te Sarper ile bir defa daha g\u00f6r\u00fc\u015fen Molotov, Bo\u011fazlar rejiminin de\u011fi\u015ftirilmesini, Sovyetler’e \u00fcs verilmesini ve 16 Mart 1921 tarihli Moskova Antla\u015fmas\u0131’nda yap\u0131lacak de\u011fi\u015fiklikle Kars ve Ardahan’\u0131n SSCB’ye b\u0131rak\u0131lmas\u0131n\u0131 istedi. SOVYET?SALDIRISINA?KAR\u015eI Sovyet istekleri Ankara’da derin bir \u015foka sebep olmu\u015ftu. T\u00fcrkiye, ABD ve \u0130ngiltere’nin b\u00fct\u00fcn \u0131srarlar\u0131na ra\u011fmen sava\u015fa girmemi\u015f oldu\u011fundan, bu iki \u00fclke de Ankara’ya so\u011fuk yakla\u015fmaktayd\u0131. \u00dcstelik ABD ve \u0130ngiltere, SSCB ile m\u00fcttefik olduklar\u0131ndan Stalin’in isteklerine a\u00e7\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131yorlard\u0131. T\u00fcrkiye muhtemel bir Sovyet sald\u0131r\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 asker\u00ee tedbirler almaya ba\u015flad\u0131. Sovyet s\u0131n\u0131r\u0131ndaki asker\u00ee birlikler savunulmas\u0131 daha kolay olan Erzurum’a \u00e7ekildi. B\u00f6lgedeki k\u00f6y ve kasabalar bo\u015falt\u0131larak halk\u0131n daha Bat\u0131’daki yerle\u015fim birimlerine gitmeleri sa\u011fland\u0131. Bunlar yap\u0131l\u0131rken, ABD ve \u0130ngiltere nezdindeki diplomatik giri\u015fimlere de h\u0131z verildi. SO\u011eUK SAVA\u015e?GERG\u0130NL\u0130\u011e\u0130 T\u00fcrkiye’yi rahatlatan geli\u015fmeler 1946’dan itibaren ya\u015fanmaya ba\u015flad\u0131. ABD ile SSCB aras\u0131nda sava\u015f s\u0131ras\u0131nda olu\u015fan dostluk ortadan kalkm\u0131\u015f, \u00f6zellikle Polonya ve Almanya’n\u0131n durumuyla ilgili anla\u015fmazl\u0131klar ileriki y\u0131llarda “So\u011fuk Sava\u015f” olarak adland\u0131r\u0131lacak bir gerginli\u011fin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olmu\u015ftu. 12 Mart 1947’de ABD Ba\u015fkan\u0131 Harry Truman, bir Sovyet sald\u0131r\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 kullan\u0131lmak \u00fczere T\u00fcrkiye’ye ve Yunanistan’a asker\u00ee yard\u0131mda bulunaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Truman Doktrini’nin ilan edilmesinin ard\u0131ndan T\u00fcrkiye’ye gelen Amerikal\u0131 asker\u00ee uzmanlar, T\u00fcrk ordusunun modernizasyonu i\u00e7in nelerin yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ng\u00f6ren bir \u00e7al\u0131\u015fma haz\u0131rlad\u0131lar. 12 Temmuz 1947’de T\u00fcrkiye ile ABD aras\u0131nda asker\u00ee yard\u0131m anla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131. ABD T\u00fcrkiye’ye asker\u00ee malzeme vermeye ba\u015flad\u0131. Bu arada Washington-Moskova hatt\u0131ndaki ili\u015fkiler tamamen kopma noktas\u0131na gelmi\u015f, 1948’deki Berlin bunal\u0131m\u0131ndan sonra her an “\u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya sava\u015f\u0131”n\u0131n \u00e7\u0131kabilece\u011fi konu\u015fulur olmu\u015ftu. ABD, Avrupa’daki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak ve SSCB’yi \u00e7evrelemek y\u00f6n\u00fcnde en somut ad\u0131m\u0131n\u0131 Nisan 1949’da att\u0131. ABD ve Kanada ile 10 Avrupa devleti aras\u0131nda Washington’da Kuzey Atlantik Antla\u015fmas\u0131 imzalanarak NATO kuruldu. HEP\u0130M\u0130Z B\u0130R\u0130M\u0130Z?\u0130\u00c7\u0130N NATO, Birle\u015fmi\u015f Milletler Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n 51. Maddesinde \u00f6ng\u00f6r\u00fclen “m\u00fc\u015fterek \u00f6z savunma” (me\u015fru m\u00fcdafaa) ilkesine uygun olarak meydana getirilmi\u015f bir asker\u00ee paktt\u0131. NATO Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n herhangi bir yerinde “SSCB” ya da “kom\u00fcnist devletler” tabiri ge\u00e7memekle birlikte, asl\u0131nda \u00f6rg\u00fct\u00fcn bir SSCB sald\u0131r\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fcttefik \u00fclkeleri korumak \u00fczere kuruldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131. Antla\u015fma’n\u0131n bug\u00fcn de ge\u00e7erli olan 5. Maddesine g\u00f6re, NATO \u00fcyelerinden herhangi birine yap\u0131lacak bir sald\u0131r\u0131ya, di\u011fer \u00fcyeler beraberce kar\u015f\u0131l\u0131k vereceklerdi. “Birimiz hepimiz, hepimiz birimiz i\u00e7in” yakla\u015f\u0131m\u0131 olarak nitelendirilen bu madde Ankara taraf\u0131ndan ilgiyle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f, NATO’ya \u00fcye olman\u0131n T\u00fcrkiye’yi muhtemel bir SSCB i\u015fgalinden kurtaraca\u011f\u0131na olan inan\u00e7 H\u00fck\u00fcmet \u00fcyeleri aras\u0131nda yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. K\u0130MSE?DAVET?ETMEM\u0130\u015eT\u0130 Bununla birlikte, ortada ciddi bir mesele bulunmaktayd\u0131: Kimse T\u00fcrkiye’yi NATO’ya \u00fcye olmaya davet etmemi\u015fti. NATO’nun kurulu\u015fu esnas\u0131nda T\u00fcrk H\u00fck\u00fcmeti’nin yapt\u0131\u011f\u0131 olumlu a\u00e7\u0131klamalara ra\u011fmen 1950’nin ortalar\u0131na kadar ne ABD ne de \u0130ngiltere T\u00fcrkiye’yi NATO \u00fcyesi olmaya \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. Bir davet olmamas\u0131na ra\u011fmen daha fazla beklemeyen H\u00fck\u00fcmet, T\u00fcrkiye’deki ilk ger\u00e7ek demokratik se\u00e7imlerin yap\u0131lmas\u0131ndan d\u00f6rt g\u00fcn \u00f6nce 10 May\u0131s 1950’de NATO’ya \u00fcyelik i\u00e7in ba\u015fvurdu. Fakat bu ba\u015fvuru dikkate al\u0131nmad\u0131. \u0130ngiltere, T\u00fcrkiye’nin NATO’ya \u00fcye olmas\u0131 yerine, kendi \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde kurulacak bir Orta Do\u011fu komutanl\u0131\u011f\u0131na d\u00e2hil olmas\u0131ndan yanayd\u0131. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, Stalin’in sald\u0131rma tehdidi h\u00e2l\u00e2 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 devam ettirmekteyken T\u00fcrkiye’ye yap\u0131lacak bir Sovyet sald\u0131r\u0131s\u0131 sebebiyle ABD ve \u0130ngiltere, SSCB’yle sava\u015fa girmek istemiyorlard\u0131. \u0130K\u0130NC\u0130 M\u00dcRACAAT YAPILDI 14 May\u0131s 1950’de iktidara gelen Demokrat Parti H\u00fck\u00fcmeti de, kendisinden \u00f6nceki h\u00fck\u00fcmet gibi NATO \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6sterdi. Hatta 25 Haziran 1950’de Kore Sava\u015f\u0131’n\u0131n patlak vermesi \u00fczerine, BM’nin \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131na uyarak 25 Temmuz 1950’de T\u00fcrk askerinin Kore’ye g\u00f6nderilmesi karar\u0131 al\u0131nd\u0131. Hemen ard\u0131ndan da 1 A\u011fustos’ta NATO’ya ikinci defa \u00fcyelik m\u00fcracaat\u0131 yap\u0131ld\u0131. Bu m\u00fcracaat da Eyl\u00fcl ay\u0131nda yap\u0131lan NATO toplant\u0131s\u0131nda reddedilirken, T\u00fcrkiye’nin Akdeniz’in g\u00fcvenli\u011fi i\u00e7in olu\u015fturulacak bir mekanizmada yer almas\u0131 \u00f6nerildi. Sadece bir y\u0131l sonra 16-20 Eyl\u00fcl 1951’de yap\u0131lan NATO Zirvesi’nde T\u00fcrkiye ve Yunanistan’\u0131n NATO’ya kat\u0131lmaya davet edilmesinin en \u00f6nemli sebebi ABD’nin asker\u00ee stratejisindeki de\u011fi\u015fikliktir. Zannedildi\u011fi gibi, T\u00fcrkiye’nin NATO’ya \u00fcye olmaya davet edilmesinin T\u00fcrk askerinin Kore’de g\u00f6stermi\u015f oldu\u011fu kahramanl\u0131klarla uzaktan yak\u0131ndan bir ilgisi yoktur. 1949’da SSCB’nin atom bombas\u0131 yapmas\u0131, o zamana kadar n\u00fckleer tekele sahip olan ABD’yi endi\u015felendirmi\u015fti. SSCB’ye yak\u0131n b\u00f6lgelerde asker\u00ee \u00fcsler kurularak, hem Sovyetlerin “g\u00f6zetlenmesi” hem de muhtemel bir sald\u0131r\u0131ya vakit kaybetmeden kar\u015f\u0131l\u0131k verilebilmesi karar\u0131 al\u0131nd\u0131. Bu noktada, T\u00fcrkiye ve Yunanistan’da Amerikan \u00fcsleri kurulmas\u0131 hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktayd\u0131. ABD?\u00dcS?\u0130STED\u0130?FAKAT… Ankara’da Cumhurba\u015fkan\u0131 Celal Bayar ve Ba\u015fbakan Adnan Menderes ile g\u00f6r\u00fc\u015fen Amerikal\u0131 yetkililer, T\u00fcrkiye’nin ABD’ye \u00fcs vermesini istediler. T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n tavr\u0131 gayet netti: NATO \u00fcyeli\u011fi olmadan, b\u00f6yle bir talep kabul edilemez. ABD ar\u015fivlerinde yer alan bu g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin tutanaklar\u0131na g\u00f6re, Bayar ve Menderes, Amerikal\u0131lar\u0131n b\u00fct\u00fcn \u0131srarlar\u0131na ve asker\u00ee yard\u0131m\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 tekliflerine ra\u011fmen, \u0130ttifak’a \u00fcyelik s\u00f6z konusu olmad\u0131k\u00e7a T\u00fcrkiye’nin SSCB kar\u015f\u0131s\u0131nda yaln\u0131z kalaca\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle, Amerikan \u00fcslerine izin vermediler. BATIRILAMAZ?B\u0130R?GEM\u0130 SSCB’nin “\u00e7evrelenmesi” i\u00e7in T\u00fcrkiye’nin “bat\u0131r\u0131lamaz bir u\u00e7ak gemisi” gibi kullan\u0131lmas\u0131na ihtiya\u00e7 duyan ABD, T\u00fcrkiye’ye so\u011fuk bakan \u0130ngiltere’yi de ikna ederek NATO \u00fcyeli\u011finin kap\u0131s\u0131n\u0131 aralad\u0131. T\u00fcrkiye ve Yunanistan 18 \u015eubat 1952’de NATO’ya \u00fcyelik antla\u015fmalar\u0131n\u0131 imzalad\u0131lar. Sadece iki y\u0131l sonra \u0130ncirlik \u00fcss\u00fcn\u00fcn ABD hava kuvvetleri taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131na ba\u015fland\u0131. T\u00fcrkiye’nin d\u00f6rt bir yan\u0131nda onlarca \u00fcs ve tesis kuruldu. Say\u0131lar\u0131 20.000’i bulan Amerikan askeri bu \u00fcs ve tesislere yerle\u015fti. NATO’ya \u00fcye olmak T\u00fcrkiye’yi ger\u00e7ekten de bir SSCB sald\u0131r\u0131s\u0131ndan korudu. Ama So\u011fuk Sava\u015f boyunca bir\u00e7ok gerginliklerin tam g\u00f6be\u011finde yer almas\u0131na da sebep oldu. T\u00fcrkiye’nin altm\u0131\u015f y\u0131ll\u0131k NATO \u00fcyeli\u011finin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 faydalar ve getirdi\u011fi maliyet ba\u015fka bir yaz\u0131n\u0131n konusudur.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

 KORE’DEK\u0130 KAHRAMANLIKLA \u0130LG\u0130S\u0130 YOK T\u00fcrkiye’nin NATO’ya \u00fcye olmaya davet edilmesinin T\u00fcrk askerinin Kore’deki kahramanl\u0131klarla uzaktan yak\u0131ndan bir ilgisi yoktur. T\u00fcrkiye’nin NATO’ya kat\u0131lmaya \u00e7a\u011fr\u0131lmas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli sebebi ABD’nin asker\u00ee stratejisindeki de\u011fi\u015fikliktir. SSCB ATOM BOMBASI YAPINCA… 1949’da SSCB’nin atom bombas\u0131 yapmas\u0131, ABD’yi endi\u015felendirmi\u015fti. SSCB’ye yak\u0131n b\u00f6lgelerde asker\u00ee \u00fcsler kurularak Sovyetlerin “g\u00f6zetlenmesi” karar\u0131 al\u0131nd\u0131. NATO’ya \u00fcye olmak T\u00fcrkiye’yi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13575,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-1279","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1279","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1279"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1279\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13575"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}