{"id":1138,"date":"2011-03-01T13:59:18","date_gmt":"2011-03-01T11:59:18","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1138"},"modified":"2024-03-07T23:11:04","modified_gmt":"2024-03-07T20:11:04","slug":"orta-dogu-icin-3-senaryo-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1138","title":{"rendered":"Orta Do\u011fu i\u00e7in 3 senaryo (01.03.2011) T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"

YEKPARE D\u00d6N\u00dc\u015e\u00dcM ZOR<\/span><\/p>\n

1- Arap co\u011frafyas\u0131nda ya\u015fanan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmle, 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Avrupa’da ya\u015fanan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm aras\u0131nda benzerlik kurma aray\u0131\u015f\u0131na girse de, b\u00f6lgenin yekpare ve m\u00fctecanis bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcreci ge\u00e7irmesi uzak bir ihtimal. \u00c7OK PAR\u00c7ALI MODEL -2- AB ile daha yak\u0131n bir ili\u015fki i\u00e7inde bulunan Fas, Tunus, Cezayir, Libya, L\u00fcbnan ve hatta Suriye’deki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm AB y\u00f6nlendirmesi ve denetimiyle olabilir. Fakat M\u0131s\u0131r’daki d\u00f6n\u00fc-\u015f\u00fcm ABD’nin y\u00f6nlendirmesiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. ESK\u0130 HAMAM, YEN\u0130 TAS -3- B\u00f6lgede baz\u0131 liderler de\u011fi\u015fse de, ABD’nin kurgulad\u0131\u011f\u0131 model de\u011fi\u015fmez. Yani, M\u00fcbarek gider ama t\u0131pk\u0131 onun gibi Bat\u0131’ya “hizmet eden”, biri gelir. Kaddafi’den sonra da onun petrol anla\u015fmalar\u0131 aynen devam eder. Son 15 g\u00fcnd\u00fcr ya\u015fananlardan sonra Kaddafi’nin gidip gitmeyece\u011fi de\u011fil, ne zaman gidece\u011fi konu\u015fuluyor. Libya liderinin b\u00fcy\u00fckel\u00e7ileri teker teker istifa edip, ona kar\u015f\u0131 cephenin bir par\u00e7as\u0131 olurlarken, Libya silahl\u0131 kuvvetleri de -e\u011fer b\u00f6yle bir \u015fey varsa tabii- “emir-komuta zinciri”nin k\u0131r\u0131lmas\u0131na sahne oluyor. M\u00fcbarek’in gidi\u015finde, a\u00e7\u0131klamalar\u0131yla aktif rol oynayan Bat\u0131l\u0131 y\u00f6netimler, Libya’daki \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak maksad\u0131yla ilk g\u00fcnlerde tak\u0131nm\u0131\u015f olduklar\u0131 sessiz tav\u0131rdan yava\u015f yava\u015f uzakla\u015f\u0131yor, “katliam\u0131n durdurulmas\u0131n\u0131” istiyorlar. Libya’da ya\u015fananlar, Tunus ve M\u0131s\u0131r’daki halk ayaklanmalar\u0131n\u0131 g\u00f6lgede b\u0131raksa ve Bahreyn ile Yemen’de ya\u015fananlar\u0131 g\u00fcndemin alt s\u0131ralar\u0131na itse de, bir b\u00fct\u00fcn olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde B\u00f6lgenin transformasyon\/d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm zincirindeki halkalardan sadece birini olu\u015fturuyor. B\u00f6lgedeki bu transformasyon \u00f6n\u00fc al\u0131namayacak \u015fekilde devam edecek. Do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131 Bat\u0131’daki “ortaklar\u0131na” c\u00f6mert\u00e7e sunmalar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda s\u0131rtlar\u0131n\u0131 ABD’ye ve baz\u0131 AB \u00fclkelerine dayayarak varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren krall\u0131klar ve emirliklerden, So\u011fuk Sava\u015f art\u0131\u011f\u0131 tek adam y\u00f6netimlerine kadar her rejim bu b\u00fcy\u00fck dalgadan etkilenecek. B\u00f6lgenin b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fcn ve b\u00f6lgeyi olu\u015fturan \u00fclkelerin tek tek hangi y\u00f6nde seyredece\u011fi, b\u00f6lge halklar\u0131n\u0131n tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131 kadar, b\u00f6lgeyle yak\u0131ndan ilgilenen devletlerin ve \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n politikalar\u0131na g\u00f6re de belirginle\u015fecek. Bu \u00e7er\u00e7evede, b\u00f6lgenin gelece\u011fi i\u00e7in \u00fc\u00e7 farkl\u0131 senaryodan bahsedebiliriz. DO\u011eU AVRUPA MODEL\u0130 M\u0130? Berlin Duvar\u0131’n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n biti\u015fini simgeler. M\u00fcbarek’in y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n da, Arap D\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in gecikmi\u015f bir So\u011fuk Sava\u015f bitimini simgeleyebilmesi, ancak bask\u0131c\u0131 ve anti-demokratik t\u00fcm b\u00f6lge rejimlerinin de\u011fi\u015fmesi durumunda s\u00f6z konusu olabilir. Merkez\u00ee ve Do\u011fu Avrupa’da neredeyse kans\u0131z ger\u00e7ekle\u015fen halk hareketleriyle y\u00f6netimden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lan kom\u00fcnistlerin yerini liberal demokrasiye ve kapitalist ekonomik modele inanm\u0131\u015f, eski muhalifler gelmi\u015fti. Fakat yeni rejimlerin ayakta kalabilmeleri, i\u00e7 dinamiklerden \u00e7ok, d\u0131\u015f dinamikler sayesinde m\u00fcmk\u00fcn olabildi. Merkez\u00ee ve Do\u011fu Avrupa’n\u0131n h\u0131zl\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc iki unsur tetikledi. Birincisi, Almanya, Fransa ve \u0130ngiltere \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde y\u00fcr\u00fct\u00fclen bu \u00fclkeleri Avrupa Birli\u011fi’ne alma operasyonuydu. Kopenhag Kriterleri’nin ve AB m\u00fcktesebat\u0131n\u0131n \u00fcstlenilmesi gibi zahmetli bir i\u015fe giri\u015fen bu \u00fclkelerdeki yeni y\u00f6netimler, Br\u00fcksel’den gelen milyarlarca euroluk yard\u0131m\u0131 da kullanarak, hem tekrar Rusya’n\u0131n etkisine girmekten kurtuldular hem de neo-liberal siyasi ve iktisadi kamp\u0131n Merkezi ve Do\u011fu Avrupa \u015fubeleri h\u00e2line geldiler. \u0130kinci unsur ise ABD’nin NATO’ya alma operasyonuydu. Hepsi eski Var\u015fova Pakt\u0131 \u00fcyesi olan bu \u00fclkeler, gruplar halinde NATO’da kabul edilerek, Bat\u0131’ya asker\u00ee a\u00e7\u0131dan da eklemlendiler. NATO \u00fcyeli\u011fi hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, siyasal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 da art\u0131rd\u0131. Bug\u00fcn pek \u00e7ok uzman, Arap D\u00fcnyas\u0131’n\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcyle, 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Avrupa’da ya\u015fananlar aras\u0131nda benzerlik kurma aray\u0131\u015f\u0131na girse de, B\u00f6lgenin yekpare ve m\u00fctecanis bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcreci ge\u00e7irmesi uzak bir ihtimal. Kald\u0131 ki, AB ve NATO \u00f6rneklerine benzer h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131 etkenler de \u015fimdilik mevcut de\u011fil. “\u015eimdilik” kelimesini yazmam\u0131n sebebi, T\u00fcrkiye’nin b\u00f6lgedeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn mimarl\u0131\u011f\u0131na soyunmas\u0131 halinde, “Orta Do\u011fu G\u00fcvenlik ve \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131”, “G\u00fcneybat\u0131 Asya ve Kuzey Afrika Serbest Ticaret Alan\u0131”, “Serbest Dola\u015f\u0131m B\u00f6lgesi” vb. giri\u015fimler yoluyla, sa\u011fl\u0131kl\u0131 i\u015fleyen bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme katk\u0131 sa\u011flayabilme ihtimalinin her zaman var olmas\u0131. Bu senaryo \u00fczerinde dururken, b\u00f6lge \u00fclkelerinin demokratik tecr\u00fcbeye sahip olmad\u0131\u011f\u0131, tarihsel a\u00e7\u0131dan Avrupa’ya hi\u00e7 benzemedi\u011fi, sosyal ve ekonomik dinamiklerin demokratik rejimlerin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 engelleyece\u011fi, “b\u00f6lge halklar\u0131n\u0131n \u00e7obanlarca g\u00fcd\u00fclmeye lay\u0131k oldu\u011fu” gibi, m\u00fcste\u015frik emareler ihtiva eden de\u011ferlendirmelerin a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k kompleksiyle malul sahiplerini hi\u00e7bir \u015fekilde dikkat-i nazara alm\u0131yorum. FARKLI KATEGOR\u0130LER B\u00f6lgeye ili\u015fkin di\u011fer bir senaryo, b\u00f6lgedeki \u00fclkelerin birbirlerinden farkl\u0131 ve tek bir resim i\u00e7inde de\u011ferlendirilemeyecek d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcre\u00e7leri ya\u015famalar\u0131d\u0131r. Bu durumda, genel bir Orta Do\u011fu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm modelinden s\u00f6z etmemiz m\u00fcmk\u00fcn olamaz. Farkl\u0131 kategorilerde ele alabilece\u011fimiz \u00fclkelerdeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, hem farkl\u0131 h\u0131zlarda hem de farkl\u0131 d\u00fczeylerde ger\u00e7ekle\u015fecektir. Mesela di\u011ferlerine nazaran AB ile daha yak\u0131n bir ili\u015fki i\u00e7inde bulunan Fas, Tunus, Cezayir, Libya, L\u00fcbnan ve hatta Suriye’deki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yeniden dizayn edilmi\u015f Akdeniz \u0130\u00e7in Birlik modeli \u00e7er\u00e7evesinde, AB y\u00f6nlendirmesi ve denetimiyle olabilir. Bu devletlerin ortak \u00f6zelli\u011fi, t\u00fcm\u00fcn\u00fcn eski Frans\u0131z veya \u0130talyan “s\u00f6m\u00fcrgesi” olmas\u0131 ve b\u00f6lgedeki di\u011fer \u00fclkelere nispetle laikli\u011fin daha sert bi\u00e7imde uygulana gelmesidir. Bu \u00fclkeler kademeli olarak, k\u00fcresel sermaye hareketlerine a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f pazarlar ve hi\u00e7 olmazsa d\u00fcr\u00fcst se\u00e7imlerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve iktidar\u0131n demokratik yollarla el de\u011fi\u015ftirebildi\u011fi rejimler haline gelebilirler. Fakat M\u0131s\u0131r’\u0131 bu kategoride de\u011ferlendirmemiz s\u00f6z konusu de\u011fildir. M\u0131s\u0131r’daki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm AB’nin de\u011fil, ABD’nin y\u00f6nlendirmesiyle olabilir. Tam tersine, iki d\u0131\u015f unsurun da etkili olamad\u0131\u011f\u0131, \u0130slami y\u00f6n\u00fc a\u011f\u0131r basan bir hareket de d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn ana motoru haline gelebilir. Suudi Arabistan, Katar, Birle\u015fik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve halen \u00e7alkant\u0131l\u0131 olan Bahreyn gibi petrol zengini \u00fclkelerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc de yine ayn\u0131 sepete koyamay\u0131z. Etnik ve mezhepsel y\u00f6nden n\u00fcfusunda k\u0131r\u0131lganl\u0131klar olan \u00fclkelerdeki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm daha sanc\u0131l\u0131 olacakt\u0131r. Bu durumda, birbirlerinden farkl\u0131 h\u0131zlarda d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm t\u00fcnelinden ge\u00e7mekte olan bu \u00fclkelerin bulundu\u011fu Orta Do\u011fu, siyasal a\u00e7\u0131dan m\u00fc\u015fterek unsurlar\u0131n azald\u0131\u011f\u0131 bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm arz etmeye ba\u015flayacakt\u0131r. Tabiat\u0131yla bu durumda zaten uzun s\u00fcredir anlam\u0131n\u0131 yitiren “Arap Birli\u011fi” gibi bir te\u015fkilat da tarihsel misyonunu tamamlayacakt\u0131r. KURGULANAN MODEL S\u00dcRER Ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi bu senaryo, b\u00f6lgedeki baz\u0131 liderler de\u011fi\u015fse de, asl\u0131nda ABD’nin istedi\u011fi tarzda kurgulanm\u0131\u015f modelin de\u011fi\u015fmeyece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmektedir. Yani, M\u00fcbarek gider ama t\u0131pk\u0131 onun gibi Bat\u0131’ya “hizmet eden”, \u0130srail’in de onay verece\u011fi bir ba\u015fkas\u0131 gelir. Kaddafi’den sonra gelecek olan, onun petrol anla\u015fmalar\u0131n\u0131 devam ettirecektir. Krall\u0131klar ve emirlikler, Bat\u0131 denetiminden \u00e7\u0131kmayacaklar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde, k\u00fc\u00e7\u00fck ve kademeli reformlar yapmaya, tabiri caizse “kitlelerin gaz\u0131n\u0131 almaya” y\u00f6nlendirilecektir. \u0130lk ikisiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, b\u00f6lgede var olan sorunlar\u0131n belki on y\u0131llarca daha devam etmesine yol a\u00e7abilecek bu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc model, b\u00f6lge halklar\u0131n\u0131n beklentilerini kar\u015f\u0131lamaktan uzak olsa da, maalesef bug\u00fcn i\u00e7in en muhtemel oland\u0131r. B\u00f6lgenin mak\u00fbs talihinin de\u011fi\u015fmesi zordur ama imk\u00e2ns\u0131z de\u011fildir…<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

YEKPARE D\u00d6N\u00dc\u015e\u00dcM ZOR 1- Arap co\u011frafyas\u0131nda ya\u015fanan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmle, 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Avrupa’da ya\u015fanan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm aras\u0131nda benzerlik kurma aray\u0131\u015f\u0131na girse de, b\u00f6lgenin yekpare ve m\u00fctecanis bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcreci ge\u00e7irmesi uzak bir ihtimal. \u00c7OK PAR\u00c7ALI MODEL -2- AB ile daha yak\u0131n bir ili\u015fki i\u00e7inde bulunan Fas, Tunus, Cezayir, Libya, L\u00fcbnan ve hatta Suriye’deki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm AB y\u00f6nlendirmesi ve denetimiyle […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13672,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-1138","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1138","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1138"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1138\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13674,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1138\/revisions\/13674"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13672"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1138"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1138"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1138"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}