{"id":1127,"date":"2011-02-08T13:55:19","date_gmt":"2011-02-08T11:55:19","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1127"},"modified":"2024-03-07T23:13:37","modified_gmt":"2024-03-07T20:13:37","slug":"orta-dogu-icin-model-degil-mimar-olmaliyiz-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1127","title":{"rendered":"Orta Do\u011fu i\u00e7in &#8220;model&#8221; de\u011fil &#8220;mimar&#8221; olmal\u0131y\u0131z (08.02.2011) T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">NASIL B\u0130R REJ\u0130M BEKL\u0130YOR<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">M\u0131s\u0131r&#8217;da bundan sonra nas\u0131l bir rejim kurulaca\u011f\u0131 hususu, M\u00fcbarek&#8217;in eyl\u00fcldeki ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imine kadar koltu\u011funda kalmak i\u00e7in g\u00f6sterdi\u011fi direni\u015fi ne kadar devam ettirece\u011fi sorusundan \u00e7ok daha \u00f6nemlidir KEND\u0130 ROL\u00dcN\u00dc SE\u00c7MEL\u0130 T\u00fcrkiye b\u00f6lgede kendisi i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen rol\u00fc oynamak yerine, bizzat b\u00f6lgenin siyasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn senaryosunu yazmaya giri\u015firse, o zaman Orta Do\u011fu&#8217;nun s\u00fcratle demokratik y\u00f6netimlere kavu\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir. M\u0131s\u0131r&#8217;da iki haftay\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir devam eden geni\u015f \u00e7apl\u0131 halk hareketinin H\u00fcsn\u00fc M\u00fcbarek y\u00f6netiminin sonunu getirdi\u011fi konusunda kimsenin \u015f\u00fcphesi yok. Hen\u00fcz cevab\u0131 belli olmayan sorular\u0131n ba\u015f\u0131nda ise M\u00fcbarek&#8217;in eyl\u00fcldeki ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imine kadar koltu\u011funda kalmak i\u00e7in g\u00f6sterdi\u011fi direni\u015fi ne kadar devam ettirece\u011fi geliyor. Ama en az bunun kadar \u00f6nemli bir ba\u015fka soru ise, M\u0131s\u0131r&#8217;da bundan sonra nas\u0131l bir rejim kurulaca\u011f\u0131. M\u00fcbarek&#8217;ten sonra, onun gibi Bat\u0131 ile yak\u0131n ili\u015fkiler i\u00e7inde bulunan -daha do\u011fru bir ifadeyle Washington&#8217;un \u00e7\u0131karlar\u0131 do\u011frultusunda hareket eden- birinin y\u00f6netime getirilmesi i\u00e7in gerekli \u015fartlar m\u0131 haz\u0131rlanacak, yoksa milyonlarca M\u0131s\u0131rl\u0131n\u0131n g\u00fcnlerdir meydanlardan seslendirdi\u011fi bi\u00e7imde, M\u0131s\u0131r \u015faibe kar\u0131\u015fmam\u0131\u015f demokratik se\u00e7imlerle iktidara gelecek bir siyasi lider taraf\u0131ndan m\u0131 y\u00f6netilecek? G\u00d6ZLER T\u00dcRK\u0130YE&#8217;DE \u0130\u015fte bu noktada M\u0131s\u0131rl\u0131lar kadar, Fas&#8217;tan Yemen&#8217;e kadar \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir co\u011frafyada ya\u015fayan demokrasi yanl\u0131lar\u0131n\u0131n en fazla g\u00f6zlerini \u00e7evirdikleri, kulaklar\u0131n\u0131 verdikleri ba\u015fkentlerin ba\u015f\u0131nda Ankara geliyor. T\u00fcrkiye&#8217;nin sadece son d\u00f6nemde bu co\u011frafyaya y\u00f6nelik olarak izlemekte oldu\u011fu politikadan dolay\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Tanzimat&#8217;tan bu yana ge\u00e7irdi\u011fi b\u00fcy\u00fck siyasi, ekonomik ve sosyal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm sebebiyle Arap d\u00fcnyas\u0131 \u00fclkemizle yak\u0131ndan ilgileniyor. Arap entelekt\u00fcelleri ve demokrasi eylemcileri Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu&#8217;nun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden bug\u00fcne Orta Do\u011fu&#8217;da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanan ve n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu M\u00fcsl\u00fcman olan \u00fclkelerden neden sadece T\u00fcrkiye&#8217;de demokrasinin ye\u015ferdi\u011fini, di\u011fer b\u00fct\u00fcn \u00fclkelerin ise anti-demokratik rejimlere mahk\u00fbm kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yor. \u00dcniversite \u00e7evrelerinden, sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerine ve bas\u0131n organlar\u0131na kadar uzanan geni\u015f bir yelpazede \u00fclkemizi tart\u0131\u015fanlar, ge\u00e7irdi\u011fi t\u00fcm sanc\u0131l\u0131 d\u00f6nemlere ra\u011fmen AB&#8217;yle m\u00fczakerelere ba\u015flayabilmek i\u00e7in \u00f6n\u015fart olan Kopenhag siyasi kriterlerini yerine getirdi\u011fi Br\u00fcksel taraf\u0131ndan kabul edilen, yani bir manada demokrasi dersinden s\u0131n\u0131f\u0131 ge\u00e7en, T\u00fcrkiye&#8217;nin kendileri i\u00e7in ne \u00f6l\u00e7\u00fcde bir &#8220;model&#8221; olu\u015fturabilece\u011fini ciddi bi\u00e7imde sorguluyor. Araplar bu tart\u0131\u015fmay\u0131 yaparlarken, Orta Do\u011fu konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fcten \u00e7ok say\u0131da Bat\u0131l\u0131 uzman da, T\u00fcrkiye&#8217;nin bu b\u00f6lge i\u00e7in ne \u00f6l\u00e7\u00fcde bir &#8220;model&#8221; olabilece\u011fi konusunda yorumlar ve de\u011ferlendirmeler yap\u0131yorlar. ORTA ASYA \u00d6RNE\u011e\u0130 Bu durumu yakla\u015f\u0131k 20 y\u0131l \u00f6nce de ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131k. O zaman Sovyetler Birli\u011fi&#8217;nin \u00e7\u00f6kmesiyle ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 kazanan Kafkasya ve Orta Asya&#8217;daki T\u00fcrk cumhuriyetlerinin T\u00fcrkiye&#8217;yi &#8220;model&#8221; olarak almas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. O d\u00f6nemde, b\u00f6lgede ortaya \u00e7\u0131kan siyasi bo\u015flu\u011fun \u0130ran taraf\u0131ndan doldurulabilece\u011finden, dolay\u0131s\u0131yla bu \u00fclkelerde Bat\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 h\u00fck\u00fcmetlerin kurulabilece\u011finden endi\u015fe eden ABD, Bat\u0131 bloku i\u00e7inde yer alan, laik ve demokratik T\u00fcrkiye&#8217;yi &#8220;model&#8221; olarak lanse etmi\u015fti. &#8220;Adriyatik&#8217;ten \u00c7in Seddi&#8217;ne T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131&#8221; s\u00f6ylemi ile &#8220;Yeni-Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k&#8221; s\u00f6yleminin her ikisinin de bu d\u00f6nemde, ayn\u0131 kaynaklarca \u00fcretilmi\u015f olmas\u0131 bir tesad\u00fcf olmamal\u0131. Neticede, T\u00fcrkiye&#8217;nin bu yeni \u00fclkelerle var olan tarihsel ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karan ABD, T\u00fcrkiye&#8217;yi bir nev&#8217;i atlama tahtas\u0131 olarak kullanmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. ABD i\u00e7in \u00f6nemli olan asl\u0131nda demokrasi de\u011fil, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet edecek y\u00f6netimlerin kurulmas\u0131yd\u0131. B\u00f6yle olunca da, T\u00fcrkiye&#8217;nin de yo\u011fun \u00e7abas\u0131yla Avrasya co\u011frafyas\u0131nda \u0130ran etkisi azald\u0131. Ama &#8220;T\u00fcrk modeli&#8221; de, s\u00f6zde kald\u0131. Bu \u00fclkelerin hi\u00e7birinde ger\u00e7ek anlamda demokratik rejimler kurulamad\u0131. AB \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in reform \u00fcst\u00fcne reform yapan, demokrasisini vesayet \u00e7emberinden \u00e7\u0131karmaya u\u011fra\u015fan, asker\u00ee darbelerin son izlerini de silmeye \u00e7al\u0131\u015fan T\u00fcrkiye, T\u00fcrk cumhuriyetlerine demokrasisiyle de\u011fil, ABD ile kurmu\u015f oldu\u011fu &#8220;stratejik ortakl\u0131k&#8221;la \u00f6rnek olabildi. Muhalif hareketlerin Bat\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in bir tehdit olu\u015fturdu\u011fu iddialar\u0131n\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karan anti demokratik rejimler, hem ABD&#8217;nin hem de T\u00fcrkiye&#8217;nin, kimi zaman da Rusya&#8217;n\u0131n, bazen a\u00e7\u0131k, bazen \u00fcst\u00fc kapal\u0131 deste\u011fiyle ayakta kalmaya \u00e7abalad\u0131lar, bunu da b\u00fcy\u00fck oranda da ba\u015fard\u0131lar. \u0130K\u0130 \u00d6NEML\u0130 SEBEP T\u00fcrk cumhuriyetlerinde bu sonucun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n iki \u00f6nemli sebebi vard\u0131. Birincisi, T\u00fcrkiye bu \u00fclkelere demokratik bir modeli yerle\u015ftirmek i\u00e7in sistematik bir \u00e7aba i\u00e7ine giremezken, ABD kendi \u00f6nceliklerine g\u00f6re tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir &#8220;T\u00fcrk modelini&#8221; bu \u00fclkelerde olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Yani T\u00fcrkiye &#8220;mimar&#8221; de\u011fil, eski Sovyet co\u011frafyas\u0131n\u0131 ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131ya yeniden \u015fekillendirmeye \u00e7al\u0131\u015fan ABD&#8217;nin \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 &#8220;modellerden&#8221; biri olmu\u015ftu. \u0130kincisi, o y\u0131llarda ya\u015fanan istikrars\u0131z siyasi ortam, artan ter\u00f6r faaliyetleri, yayg\u0131n insan haklar\u0131 ihlalleri, ekonomideki k\u00f6t\u00fc gidi\u015fat, demokrasinin t\u00fcm kurumlar\u0131yla i\u015fleyememesi gibi sorunlar sebebiyle, T\u00fcrkiye bu karde\u015f \u00fclkeler i\u00e7in ger\u00e7ek anlamda bir model de olu\u015fturamad\u0131. Bug\u00fcnk\u00fc Orta Do\u011fu&#8217;ya d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, hemen hemen benzer bir durumun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmemiz m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Ger\u00e7ek demokrasiye kavu\u015fmak isteyen Arap halk \u00f6nderleriyle Bat\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in problem olu\u015fturmayacak s\u00f6zde demokrasilerden bahseden Amerikal\u0131 uzmanlar\u0131n model olarak lanse ettikleri T\u00fcrkiye tasavvurlar\u0131 aras\u0131nda \u00e7ok derin bir farkl\u0131l\u0131k mevcuttur. Bu y\u00f6n\u00fcyle, T\u00fcrkiye&#8217;nin 1990&#8217;larda yapt\u0131\u011f\u0131 gibi edilgen bir model olmay\u0131 kabullenmesi halinde, ba\u015fta M\u0131s\u0131r olmak \u00fczere, Bat\u0131 i\u00e7in stratejik \u00f6nemi haiz Orta Do\u011fu \u00fclkelerinin hi\u00e7birinde ger\u00e7ek anlamda \u00e7o\u011fulcu y\u00f6netimlerin kurulabilmesini hayal etmemek gerekir. 90&#8217;LARIN T\u00dcRK\u0130YE&#8217;S\u0130 DE\u011e\u0130L\u0130Z Ama e\u011fer T\u00fcrkiye &#8220;model&#8221; tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 bir kenara b\u0131rak\u0131r da, bu b\u00f6lgede &#8220;mimar&#8221; olmaya soyunursa, Obama y\u00f6netiminin kendisi i\u00e7in bu co\u011frafyada \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc rol\u00fc oynamaya de\u011fil, bizzat b\u00f6lgenin siyasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn senaryosunu yazmaya giri\u015firse, o zaman k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde Orta Do\u011fu&#8217;nun s\u00fcratle demokratik y\u00f6netimlere kavu\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olabilecektir. T\u00fcrkiye&#8217;nin tercihi Orta Do\u011fu&#8217;nun istikbali i\u00e7in belirleyici nitelikte olacakt\u0131r. T\u00fcrkiye 1990&#8217;lardaki \u00fclke de\u011fildir. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ate\u015fleyecek ve y\u00f6netecek potansiyele sahiptir. Demokrasiyi geli\u015ftirmek i\u00e7in T\u00fcrkiye taraf\u0131ndan dile getirilecek s\u00f6ylemleri ve at\u0131lacak ad\u0131mlar\u0131, &#8220;i\u00e7i\u015flerine kar\u0131\u015fma&#8221; olarak niteleyen, koltuklar\u0131na kaz\u0131k \u00e7akm\u0131\u015f modern zaman firavunlar\u0131n\u0131n s\u00f6zlerinin tarih nezdinde en ufak bir h\u00fckm\u00fc yoktur. EYLEMLER NASIL B\u0130R REJ\u0130M GET\u0130RECEK M\u0131s\u0131r&#8217;da iki hafta \u00f6nce ba\u015flayan eylemlerin, H\u00fcsn\u00fc M\u00fcbarek y\u00f6netiminin sonunu getirece\u011finden kimsenin \u015f\u00fcphesi yok. \u015eimdi art\u0131k, M\u00fcbarek&#8217;ten sonra \u00fclkede herkesin bekledi\u011fi demokratik rejimin kurulup kurulamayaca\u011f\u0131 merak ediliyor.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>NASIL B\u0130R REJ\u0130M BEKL\u0130YOR M\u0131s\u0131r&#8217;da bundan sonra nas\u0131l bir rejim kurulaca\u011f\u0131 hususu, M\u00fcbarek&#8217;in eyl\u00fcldeki ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imine kadar koltu\u011funda kalmak i\u00e7in g\u00f6sterdi\u011fi direni\u015fi ne kadar devam ettirece\u011fi sorusundan \u00e7ok daha \u00f6nemlidir KEND\u0130 ROL\u00dcN\u00dc SE\u00c7MEL\u0130 T\u00fcrkiye b\u00f6lgede kendisi i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen rol\u00fc oynamak yerine, bizzat b\u00f6lgenin siyasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn senaryosunu yazmaya giri\u015firse, o zaman Orta Do\u011fu&#8217;nun s\u00fcratle demokratik y\u00f6netimlere [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13678,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-1127","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1127","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1127"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1127\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13679,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1127\/revisions\/13679"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13678"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1127"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1127"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1127"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}