{"id":1077,"date":"2010-10-26T13:11:17","date_gmt":"2010-10-26T10:11:17","guid":{"rendered":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1077"},"modified":"2024-03-08T08:54:22","modified_gmt":"2024-03-08T05:54:22","slug":"merikan-arsiv-belgelerinde-kibris-meselesi-turkiye-gazetesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cagrierhan.net\/?p=1077","title":{"rendered":"Amerikan ar\u015fiv belgelerinde K\u0131br\u0131s Meselesi (26.10.2010) T\u00fcrkiye Gazetesi"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: Helvetica; font-size: 10pt;\">Daha \u00f6nce iki kez T\u00fcrkiye&#8217;de D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ar\u015fivlerinin hen\u00fcz &#8220;tasnif edilip&#8221; ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara a\u00e7\u0131lmamas\u0131ndan dolay\u0131, siyasi tarih\u00e7ilerimizin yabanc\u0131 \u00fclkelerin ar\u015fivlerine m\u00fcracaat etmekten ba\u015fka \u00e7areleri kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131m. Elbette T\u00fcrk belgeleriyle yan yana okunmad\u0131klar\u0131 takdirde s\u00f6z konusu yabanc\u0131 belgeler meselelere tek tarafl\u0131 bir bak\u0131\u015f gibi bir dezavantaj\u0131 ortaya \u00e7\u0131kartmaktad\u0131r. Yine de D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n ar\u015fiv belgeleri bilimsel kullan\u0131ma a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece kendi tarihimizi ba\u015fkalar\u0131n\u0131n belgelerine dayanarak yazmak gibi ac\u0131kl\u0131 bir durumdan kurtulmam\u0131z \u00e7ok zor g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130ngiltere ve ABD T\u00fcrkiye&#8217;nin son 50 y\u0131ld\u0131r en \u00f6nemli d\u0131\u015f politika g\u00fcndem maddesi olan K\u0131br\u0131s meselesi hakk\u0131nda son derece zengin bir belge koleksiyonuna sahiptir. Bu ar\u015fivlerde istihdam edilen T\u00fcrkiye uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan titiz bir incelemeden ge\u00e7irilerek, halen gizlilik vasf\u0131 ta\u015f\u0131yan baz\u0131 bilgiler &#8220;ay\u0131kland\u0131ktan&#8221; sonra ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n incelemesine sunulan bu belgelerin i\u00e7inde sadece \u0130ngiliz ve Amerikan devlet adamlar\u0131n\u0131n, diplomatlar\u0131n\u0131n ve istihbarat\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n birbirleriyle yapt\u0131klar\u0131 yaz\u0131\u015fmalar ve haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 raporlar yer almamaktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, T\u00fcrk, Yunanl\u0131 ve K\u0131br\u0131sl\u0131 muhataplar\u0131yla yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin tutanaklar\u0131 da gayet muntazam bi\u00e7imde sunulmaktad\u0131r. Bu t\u00fcrden belgeler aras\u0131nda, yap\u0131lan y\u00fcz y\u00fcze konu\u015fmalar\u0131n kay\u0131tlar\u0131ndan, telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinin d\u00f6k\u00fcmlerine kadar bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye&#8217;de \u015fimdilik resm\u00ee yollardan ula\u015fmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayan heyecan verici metinler vard\u0131r. K\u0131br\u0131s meselesiyle ilgili Amerikan ar\u015fiv belgelerine, \u0130ngiltere&#8217;dekilerden farkl\u0131 olarak, internet \u00fczerinden de ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 &#8220;ABD&#8217;nin D\u0131\u015f \u0130li\u015fkileri&#8221; (Foreign Relations of the United States&#8221; serisinin 16. ve 30. ciltleri &#8220;K\u0131br\u0131s, Yunanistan, T\u00fcrkiye&#8221; ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. 1963-1968 d\u00f6nemini ihata eden 16. ciltte yer alan 375 belge, T\u00fcrk-Amerikan ili\u015fkilerinin d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan Johnson Mektubu, Dean Acheson&#8217;un K\u0131br\u0131s&#8217;ta arabuluculuk giri\u015fimleri, Yunanistan&#8217;daki asker\u00ee darbe, Cyrus Vance&#8217;in arabuluculuk giri\u015fimleri gibi konular\u0131 i\u00e7ermektedir. K\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce kullan\u0131ma a\u00e7\u0131lan ve 1973-1976 d\u00f6nemine ili\u015fkin 247 belgeyi i\u00e7eren 30. ciltte ise, T\u00fcrkiye ile ABD aras\u0131ndaki afyon (ha\u015fha\u015f) krizi, 12 Mart muht\u0131ras\u0131, CHP-MSP koalisyonu, K\u0131br\u0131s Bar\u0131\u015f Harek\u00e2t\u0131, Milliyet\u00e7i Cephe H\u00fck\u00fcmeti, Yunanistan&#8217;da demokrasiye ge\u00e7i\u015f, ABD&#8217;nin T\u00fcrkiye&#8217;ye uygulad\u0131\u011f\u0131 silah ambargosu ve T\u00fcrk taraf\u0131n\u0131n ambargonun kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 giri\u015fimler \u00f6nemli konu ba\u015fl\u0131klar\u0131 aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131m\u0131z taraf\u0131ndan dikkatlice incelendi\u011fi takdirde, Amerikan ar\u015fivindeki belgelerin \u00e7o\u011fu, K\u0131br\u0131s meselesiyle ilgili T\u00fcrkiye&#8217;de yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalara yeni bilgiler ekleyebilir, hatta yanl\u0131\u015f bilinen baz\u0131 konular\u0131n da d\u00fczeltilmesini sa\u011flayabilir. Mesela, Amerikan Kongresi silah ambargosu karar\u0131n\u0131 ilk olarak, T\u00fcrkiye&#8217;nin K\u0131br\u0131s Bar\u0131\u015f Harek\u00e2t\u0131&#8217;n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirmesinden \u00f6nce alm\u0131\u015ft\u0131r. Karar, CHP-MSP koalisyon h\u00fck\u00fcmetinin ha\u015fha\u015f ekim yasa\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131rmas\u0131na bir tepki olarak al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye&#8217;nin adaya m\u00fcdahalesi ise bu karar\u0131n peki\u015fmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Belgelerde, iki \u00fclkenin devlet adamlar\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lan &#8220;e\u011flenceli&#8221; konu\u015fmalara da rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunlardan ikisine yer vererek yaz\u0131m\u0131z\u0131 sonland\u0131r\u0131rken, D\u0131\u015fi\u015fleri ar\u015fiv belgelerimizin uzun y\u0131llard\u0131r s\u00fcren tasnif i\u015fleminin \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131llar i\u00e7inde ba\u015far\u0131yla sonu\u00e7lanabilmesini ve en az\u0131ndan torunlar\u0131m\u0131z\u0131n bu belgeleri kullanarak daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 siyasi tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapabilmelerini dileyelim! Kissinger-G\u00fcne\u015f ve Kissinger-\u00c7a\u011flayangil g\u00f6r\u00fc\u015fmesi Tarih: 24 Eyl\u00fcl 1974. Ramazan ay\u0131. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Turan G\u00fcne\u015f, ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Henry Kissinger ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyor. Konu K\u0131br\u0131s Bar\u0131\u015f Harek\u00e2t\u0131 sonras\u0131ndaki genel durum. Konu\u015fma yakla\u015f\u0131k bir saat s\u00fcr\u00fcyor ama bir sonuca ba\u011flanam\u0131yor. \u0130kisi aras\u0131nda \u015fu diyalog ge\u00e7iyor: Kissinger: Say\u0131n Bakan, yar\u0131n sabah kahvalt\u0131s\u0131nda devam etmeyi \u00f6neriyorum. Oru\u00e7 tutuyor musunuz? G\u00fcne\u015f: Hay\u0131r oru\u00e7 tutmuyorum. \u0130slam&#8217;a g\u00f6re sava\u015ftayken oru\u00e7 tutulmayabilir. (G\u00fcne\u015f, K\u0131br\u0131s Harek\u00e2t\u0131 sebebiyle T\u00fcrkiye&#8217;nin sava\u015fta oldu\u011funu kast ediyor.) Tarih: 23 Eyl\u00fcl 1975. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 \u0130hsan Sabri \u00c7a\u011flayangil New York&#8217;ta Kissinger&#8217;la g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyor. Bu kez konu T\u00fcrkiye&#8217;ye uygulanan silah ambargosunun kald\u0131r\u0131lmas\u0131. Kissinger: (istihza ederek) Eee, bu \u00f6\u011fleden sonra t\u00fcm problemi \u00e7\u00f6z\u00fcyor muyuz? \u00c7a\u011flayangil: Bug\u00fcne kadarki \u00e7abalar\u0131m\u0131z nafile olsa da, ambargoyu kald\u0131rmay\u0131 ba\u015fard\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Kissinger: ??? \u00c7a\u011flayangil: Ba\u015fbakan\u0131m\u0131z\u0131n 10 korumas\u0131na buradan tabanca ald\u0131k. \u00d6nce bunlar\u0131 ambargo y\u00fcz\u00fcnden T\u00fcrkiye&#8217;ye g\u00f6t\u00fcremeyece\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorduk ama bize g\u00f6t\u00fcrebilece\u011fimiz s\u00f6ylendi. G\u00f6rd\u00fcn\u00fcz m\u00fc? B\u00f6ylece ambargoyu kald\u0131rm\u0131\u015f olduk. Kissinger: E\u011fer sizin buradaki b\u00fcy\u00fckel\u00e7iniz ambargonun kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bu \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmaya devam ederse, yak\u0131nda Kongre&#8217;ye milletvekili olarak se\u00e7ilecek.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Daha \u00f6nce iki kez T\u00fcrkiye&#8217;de D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ar\u015fivlerinin hen\u00fcz &#8220;tasnif edilip&#8221; ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara a\u00e7\u0131lmamas\u0131ndan dolay\u0131, siyasi tarih\u00e7ilerimizin yabanc\u0131 \u00fclkelerin ar\u015fivlerine m\u00fcracaat etmekten ba\u015fka \u00e7areleri kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131m. Elbette T\u00fcrk belgeleriyle yan yana okunmad\u0131klar\u0131 takdirde s\u00f6z konusu yabanc\u0131 belgeler meselelere tek tarafl\u0131 bir bak\u0131\u015f gibi bir dezavantaj\u0131 ortaya \u00e7\u0131kartmaktad\u0131r. Yine de D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131&#8217;n\u0131n ar\u015fiv belgeleri bilimsel kullan\u0131ma a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":13733,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-1077","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gazete"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1077","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1077"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1077\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13734,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1077\/revisions\/13734"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/13733"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cagrierhan.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}